Gökyüzü İnsanları Araştırması (Cilt 1) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle nefsini bilmekle başlar. "Men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh" (kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır) hadîsi bu yolculuğun temelini oluşturur. Kişi, kendi varlık kitabını okuyarak, yani nefsini ve onun mertebelerini tanıyarak işe koyulur. Nefsin emmâre ve levvâme gibi dünyaya meyilli yönlerinden uzaklaşmak, irfânî sülûkun ilk adımıdır. Bu, dünyadan tamamen el çekmek değil, nefsin dünya ile olan alâkasını idrâk ederek onu terbiye etmektir. Zira nefsin râziye ve merziye gibi mertebeleri, sâlikin dünyadaki vazifelerini ifâ etmesi için lâzımdır. Nefsin terbiye edilmesi, sâlikin kendi içindeki "ben" iddiâsını ortadan kaldırarak, Hak'ta fânî olma yolunu açar.

Bu süreçte sâlik, ilâhî isimlerin (esmâ-i ilâhiyye) kendindeki ve âlemdeki tecellîlerini idrâk etmeyi öğrenir. Her bir ilâhî ismin, sâlikin hayatında bir ihtiyacı meydana getirdiğini ve bu ihtiyacın farkına vararak o ismi ilâhî mânâda kullanması gerektiğini anlar. Örneğin, "Kahhâr" isminin nefsi mânâda kullanılması yerine, irfân ehlinin bu ismi Rahmânî bir tecellî olarak yaşaması, sâlikin mârifetini derinleştirir. Bu idrâk, sâlikin halife makâmına yükselmesini sağlar; zira halife, kendindeki esmâ-i ilâhiyyeyi faaliyete geçirerek onlara hayat veren ve güçlendiren kimsedir. Bu, aynı zamanda "fesallî lirabbike" (Rabbin için namaz kıl) emrinin hakîkatidir; yani yapılan her bilinçli hareketin, o isme ait ve o isim için olmasıdır.

Sâlikin irfânî dersleri, şeriat, tarikat, hakikat ve mârifet mertebelerini aşamalı olarak yaşamayı gerektirir. Şeriat, bu yolculuğun temelini oluşturur; ancak sâlikin bu temelin ötesine geçerek tevhîd yoluna çıkması, ikilikten birliğe ulaşması esastır. Bu, kulun kendi varlığını fânî kılarak Hak'ta bâkî olması demektir. Kurban Bayramı gibi ibâdetler, bu mertebelerin sembolik yaşantılarıdır. İhram, beşeriyetten soyunup ilâhî varlığa bürünmeyi, kurban ise nefsi duyguları kurban ederek Hak'a yaklaşmayı (kurbiyyet) ifâde eder. Bu mertebelerin her biri, sâlikin Ef'âl, Esmâ, Sıfat ve Zât mertebelerindeki idrâkini derinleştirir. Sâlik, bu irfânî yollardan geçerek "bakâ billah" (Allah'ta bâkî olma) hâline ulaşır ve "seyr-i fillah" (Allah'ta seyir) ile hayatını sürdürür. Bu seyir, sonu olmayan bir mârifet yolculuğudur ve sâlikin her anını ilâhî bir idrâk ve şükür hâliyle yaşaması demektir.