Gökyüzü kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?

Terzi Baba Necdet Ardıç, "Gökyüzü İnsanları Araştırması" adlı eserinde gökyüzü kavramını, tasavvufî bir perspektifle, varlık mertebeleri ve ilahî zuhurat bağlamında inceler. Bu yaklaşım, gökyüzünü sadece astronomik bir olgu olarak değil, aynı zamanda ilahî kudretin ve hikmetin tecelli ettiği bir alan olarak konumlandırır.

Mertebî Tasnif ve Sülûk Tatbîki:

1. Vücud Mertebeleri ve Gökyüzü: Terzi Baba, âlemlerin varoluşunu açıklarken "Tecelli ve zuhurda vücud mertebeleri"nden bahseder. Bu mertebeler, gökyüzünün ve içindeki varlıkların nasıl meydana geldiğini anlamak için bir çerçeve sunar. Gökyüzü, bu vücud mertebelerinin bir tezahürü olarak, ilahî isim ve sıfatların farklı seviyelerde zuhur ettiği bir alandır.
2. Nûr ve Âlem-i Ervah: Kitapta, "Nûr, Allah’ın isimlerinden zâtına ait bir isimdir. 'Nefes-i Rahmânî' ile Rûh ve Nûr olarak âlemlere yayılmış, her zerreye sirâyet etmiştir." ifadesiyle, gökyüzünün bir Nûr tecellisi olarak ortaya çıktığı belirtilir. Bu mertebede bireysel ruhlar latif varlıklar olarak belirlenir ve buraya "âlem-i ervah" (ruhlar âlemi) veya "Melekût" (melekler âlemi) denir. Melekler Nûr'dan halk edildiği için kaynakları bu mertebedir. Bu da gökyüzünün, ruhani varlıkların ve meleklerin zuhur ettiği bir mertebe olduğunu gösterir.
3. Misâl Âlemi ve Cinler: Nûr mertebesinin alt bölümü olarak "misâl âlemi" zikredilir ve cinlerin halk edildiği yer olarak burası gösterilir. Bu da gökyüzünün, farklı latif varlıkların yaşadığı çeşitli katmanlara sahip olduğunu ima eder.
4. Melikiyyet ve Âlem-i Nasût: "Madde - Cisim - Melikiyyet: Ef’âl âlemi: 'Âlem-i Nasût' 'Vücûd’u mutlak'ın her mertebede, 'vücûd’u mevcud' olarak zahir ismiyle zuhur edişinden ibarettir." ifadesiyle, gökyüzünün fiziksel âlemi de kapsadığı, elle tutulur, gözle görülür varlıkların da bu mertebede zuhur ettiği belirtilir. İnsan da bu mertebede yeryüzünde faaliyet gösterir.
5. Gökyüzü İnsanları: Terzi Baba, Kur'an ve Hadislerde "gökyüzü insanları" olarak adlandırdığı varlıkların mevcudiyetini ayetlerle destekler. Özellikle Ali İmran Suresi 83. ayette geçen "göklerde ve yerde kim varsa hepsi ister istemez O'na teslim olmuş" ifadesindeki "men-kim" kelimesinin bir kimliği, şahsiyeti ve mükellefiyeti işaret ettiğini belirtir. Bu, gökyüzünde de ilahi tebligat yapılmış, mükâfat ve mücazatlara tabi olan insan benzeri varlıkların olduğunu gösterir. İsra Suresi 44. ayetindeki "Yedi gök, yer ve bunların içinde bulunanlar Allah'ı tespih ederler" ifadesi de, yedi kat semada insan türü varlıkların olduğunu ve onların akıllı varlıklar olarak tesbih ettiklerini vurgular.

Ehl-i Tahkîk Yorumu:

İrfan ehli, "yaratma" kelimesi yerine "zuhur ve tecelli" kelimelerini kullanarak varlığın hakikatini daha derinlemesine anlamayı hedefler. Bu bağlamda gökyüzü, ilahî isim ve sıfatların sürekli tecelli ettiği, varlıkların zuhur ettiği bir sahnedir. Gökyüzü insanları kavramı da, ilahî hikmetin sadece dünya ile sınırlı olmadığını, sonsuz âlemlerde farklı tezahürlerle varlık bulduğunu gösterir. Bu, sülûk eden bir sâlik için, kendi varoluşunun ve ilahî sülalesinin idrakine ulaşma yolunda geniş bir perspektif sunar.