Hacc Divanı Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, Hacc Divanı'nda Hacc ibadetinin sembolik anlamları üzerinden açıklanır. Bu dersler, sâlikin mânevî yolculuğunda kat etmesi gereken mertebeleri ve tatbik etmesi gereken amelleri içerir:

1. Nefsi Terk ve Arınma: Sâlikin ilk dersi, "senliğini terk et"mek ve "nefsinde benliğini kes"mektir. Bu, kendi varlığından soyunmak, beşerî düşüncelerden ve duygulardan arınmaktır. "Soyunmak lâzım varlığından" ifadesi, sâlikin nefs kabuğundan çıkmasını ve dünyevî bağlardan çözülmesini vurgular. Bu arınma, zahirî temizlik olan gusül ile başlar, ancak asıl olan "için ister kalay" ifadesiyle belirtildiği gibi kalbin ve nefsin temizliğidir.

2. Hakikat'e Yönelme ve Teslimiyet: Sâlik, "Zatından zatına yönel"erek, Ef'al, Esmâ ve Sıfat mertebelerinde Hakk'ın tecellîlerini idrâk etmeye çalışır. İhram, sadece beyaz bir bez parçası değil, "Varlığı'nı gafletten çöz"me ve Hakk'ın Azamet ve Kibriyâ'sını idrâk etme halidir. Rida ve İzâr, Hakk'ın Azamet ve Kibriyâ'sına bürünmeyi, nefisten kalanı yakmayı ve bu hallerle süslenmeyi ifade eder. Telbiye ile "Lebbeyk" demek, nefse aman vermemek, ikilikten kurtulmak ve Hakk'ın buyruğuna teslim olmaktır.

3. İrfan ve Mârifet: Haccın zirvesi olan Arafat, sâlikin idrâkinin en yüksek seviyeye çıktığı, irfâniyetinin arttığı bir makâmdır. Burada sâlik, İlâhî tecellîlerle dolar ve varlığından boşalır, yepyeni bir kimlikle dolar. Arafat'ta "Hakkal yakıyn hali"ne ermek, gönül muradına ermek ve nefsi yerlere sermektir. Bu, "kişinin idrakinin en yüksek seviyeye çıkması irfaniyetinin artması demektir." Arafat tecellîsi, sâlike dışarıdan gelen İlâhî bir lütuftur ve burada ibadetle meşgul olmak yerine bu tecellîyi idrâk etmek esastır.

4. Harem ve Yakınlık: Harem'e girmek, gönülde açılışların olması, gayrıdan uzaklaşmak ve İlâhî dostlara yaklaşmaktır. "Mescid'il Harem'e girmek, Hakkâl yakıynliğe ermek, kendiliği'ni fark etmek, gayriliği'de terk etmek" anlamına gelir. Bu, sâlikin kendi varlığında Hakk'ı bulması ve O'nun yakınlığına ermesidir. Haceru'l-Esved'i selâmlamak, Allah'ı selâmlamak ve Cennet nimetini tamamlamak, gönülde ferahlık bulmaktır.

5. Fenâ ve Bekâ: İki rekât namazın birinci rekâtında "fenâ fillâh" halini yaşamak, ikinci rekâtında ise "baka billâh" lütfuna ermektir. Safa ve Merve arasındaki sa'y, korku ve ümit (havf ve reca) arasında gidip gelmek, safiyete ermek ve mürüvvet halini bulmaktır. Bu haller, sâlikin bedeninin dar gelmesi, gönlünde bahar bulması ve İlâhî Nur'un kalbine inmesiyle sonuçlanır.

Bu irfânî dersler, sâlikin Hacc ibadetini sadece zahirî bir yolculuk olarak değil, aynı zamanda nefsinin ve kalbinin derinliklerine yaptığı bir mânevî yolculuk olarak idrâk etmesini sağlar. Bu yolculukta sâlik, benliğinden soyunur, Hakk'ın tecellîlerine bürünür ve İlâhî yakınlığa ulaşır.