Hadîd Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, mertebî bir tasnifle ele alınır ve her bir ders, sülûkun farklı aşamalarında derinleşerek tezahür eder.

1. İnfak Mertebesi ve Hakikat Bilgisi Aktarımı: İnfak, sadece maddî yardımda bulunmak değil, aynı zamanda mânevî olarak rûhanî infakta bulunmak, yani bilgi aktarmaktır. Kaynakta belirtildiği üzere, "İnfakta bulunmak, zâhiri olarak maddi yardımlar yapmaktır diğer yönüyle mânevi olarak rûhani infakta bulunmak yani bilgi aktarmak vb." [44] Sâlik, hangi mertebeye gelmişse, bir mertebe aşağısına kendi mertebesinden infak edebilir. Bu, bilginin ve mârifetin paylaşılmasıdır. Bu infakın en yüksek mertebesi, "Muhakkak ki sadaka Rahman’ın eline düşer" hadisiyle açıklanır. Bu hakikatin farkına varan sâlik, verenin kendisi değil, Hak olduğunu idrak eder ve kendi benliğinden fenâ bulup Hak'la bâki olur. [44] Bu, sâlikin "Kurbu Nevafil" ve "Kurb-u Feraiz" yaşantılarıyla Hakk'ın aleti olma hâlini deneyimlemesidir. "Attığın zaman sen atmadın; Velakin Allah attı" âyeti, bu fenâ ve bekâ hâlinin en açık ifadesidir.

2. Gece ve Gündüzün Fenâfillah ve Bekâbillah Mertebeleri: "Yûlicu-lleyle fî-nnehâri ve yûlicu-nnehâra fî-lleyl(i)" [57/6] âyeti, gece ve gündüzün izâfîliğini ve bunların fenâfillah ve bekâbillah mertebelerini temsil ettiğini gösterir. [40] Sâlik için bu, gönüldeki karamsarlık ve aydınlanma hâllerinin gelip geçici olduğunu, ancak İnsân-ı Kâmil mertebesinde bu ikiliğin tevhid edildiğini anlamaktır. İnsân-ı Kâmil, zamana bağlı olmaksızın, bulunduğu ortama göre bazen fenâfillah'ta (gece), bazen bekâbillah'ta (gündüz) olabilir. [40] Bu, sâlikin Hakk'ın varlığının kendisinde mevcut olduğunu, ancak zâhirinin Hakk'a perde olduğunu idrak etmesiyle mümkündür. "Ben yaptım, biz yaptık" dediği yerde Hakk zâhir, kul bâtına geçmiş olur.

3. Zulmetten Nûra Çıkış ve Benlik Perdesinin Kaldırılması: "Sizi karanlıklardan aydınlığa çıkarmak için kuluna apaçık âyetler indiren O'dur." [57/9] âyeti, sâlikin nefsi emmare zulmetinden, hayal ve vehim karanlığından kurtulma yolunu gösterir. [55] En büyük zulmet, kişinin kendini var zannetmesi ve kendi beşeriyetine varlık vermesidir. [55] Bu zulmetten nûra çıkış, irfan ehlini bulup tevhid eğitiminden geçmekle mümkündür. [55] "Zulümât, nefsin 'ene' (benlik) perdesiyle Hakk'ın vahdet nûrundan mahrum kalışıdır." [56] Sâlik, "seyr ilâllah" yolculuğunda nefsi zulmât-ı kesretten (çokluk karanlıklarından) nûr-ı vahdete (birliğin nûruna) doğru seyreder. [57] Bu yolculukta, Hakk'ın "Abd" ismiyle tecellî ettiği mahal olan nefs-i kâmilin kalbine inen âyât-ı beyyinât (apaçık âyetler) rehber olur. [58] "Beyyinât, eşyada Hakk'ın isimlerinin müşahede edilmesidir. Her şey bir âyettir; sâlik onları okuyarak zulmâtten nûra çıkar." [59] Bu süreç, Hakk'ın "Raûf" ve "Rahîm" isimlerinin tecellîsiyle gerçekleşir; nefsi korkutmadan, sevdirerek nûra çıkarır ve rahmet tohumları eker. [60, 61]

4. Âlem Kitabının Satırlarını Okuma: İrfan ehli ârifler, varlık kitaplarının sayfalarındaki "yesturun-satırlarını" okurlar. Daha sonra âlem kitabının sayfalarındaki "yesturun-satırlarını" gönülden tenzih, teşbih ve tevhid hakikatleri yönleriyle her mertebeden okurlar. [41] Bu, sâlikin her şeyde Hakk'ın tecellîsini görmesi ve varoluşun sırlarını çözmesidir. Bu okuma, "kendi nefsini tanıma" (men arefe nefsehû) ile başlayan ve Rabb'i tanıma (fe-kad arefe rabbeh) ile kemâle eren bir mârifet yolculuğudur. [Master Cevap: K1-110]

Bu dersler, sâlikin sadece ibadetlerini yerine getirmesiyle değil, aynı zamanda varoluşun derinliklerini idrak etmesiyle İnsân-ı Kâmil mertebesine ulaşmasını sağlar. "Savm ü salat ü hac ile sanma biter zâhid işin, İnsân-ı Kâmil olmağa lazım olan irfan imiş."