Hakke'l-Yakîn hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Hakke'l-yakîn, tasavvufta yakîn mertebelerinin zirvesini temsil eder ve ilme'l-yakîn ile ayne'l-yakîn'den sonra gelen, yaşama ve bir olma hâlidir. Bu hâle ulaşmak, nefs mertebelerinde yükselişle mümkündür¹. Nefs-i Mutmainne, yedi nefs mertebesinin dördüncü basamağı olup, sâlikin kalbinin sâkinleştiği ve Hak ile huzura erdiği kritik bir dönüm noktasıdır. Hakke'l-yakîn'in yaşantısı, nefs-i mutmainne ve sonrasındaki mertebelerde zuhur eder; zira bir alt mertebenin zulmeti aşılmadan üstteki hâl tam olarak yaşanamaz.

Hakke'l-yakîn'in alâmetleri arasında bilen ile bilinenin birleşmesi, yaşama ile teorik ayrımının kalkması ve "ben" kelimesinin Hak'ı kastedecek şekilde değişmesi yer alır. Bu hâl, sâlikin kendi nefsini tanıması ve Rabbini tanımasıyla ilişkilidir; nefs-i natıka, insan-ı natık ve Kur'an-ı natık mertebeleriyle kemale erer³. Hakke'l-yakîn mertebesi, aynı zamanda "zât mertebesi" imanı ve "îkân-yakîn" hâli olarak da ifade edilir¹. Bu mertebeye ulaşan kişi, Hakikat-i Muhammedi, Fenâfillah mertebesi üzerinden mâ'nâ elbisesini giyinmiş ve sürekli namaz hâlinde olan bir "Vekil Halife"dir⁴. Üç rekâtlı namazın ilme'l-yakîn, ayne'l-yakîn, hakke'l-yakîn olarak meseleleri ilmi yönden kavraması, dört rekâtlı namazın ise ef'al, esmâ, sıfat ve zât mertebelerini içermesi, bu mertebelerin birbiriyle olan ilişkisini gösterir⁵. Hakke'l-yakîn, bal örneğinde olduğu gibi, balın varlığını bilmekten (ilme'l-yakîn), onu görmeye (ayne'l-yakîn) ve nihayet onu tadıp sıcaklığını hissetmeye (hakke'l-yakîn) benzetilir; bu, zâtî tecelli ateşinden pişkinlik istemeyi gerektirir⁶.