Hâl'ı yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Hâl, sâlikin kalbine ilâhî bir lütuf olarak gelen geçici bir manevî durumdur; Hak'ın irâdesiyle zuhûr eder ve mü'minin kalbinin Rahmân'ın iki parmağı arasında olması gibi, Hak'ın tasarrufunda olan bir keyfiyettir. Bu geçici hâllerin sâlikin hayatında kalıcı bir tesir bırakması ve makama dönüşmesi için günlük amelî bir tertîb şarttır. Bu tertîb, hâlin başlangıcındaki "bârika" denilen şimşekvari parıltının "lemeât"a, oradan da "temkîn"e ulaşmasını sağlar.

Günlük amelî tertîb, sâlikin dört eksende işleyen sülûkunu düzenler: niyet, fiil, hâl ve mârifet. Öncelikle, mürşid tarafından verilen vird (günlük muayyen zikir) düzenli olarak okunmalıdır (Vird; K2-T4). Bu, sâlikin kalbini sürekli Allah'a yöneltmesini sağlayan bir niyet ekseni işleyişidir. İkinci olarak, Kur'ân-ı Kerîm'i meal ile birlikte sesli okumak ve âyetler üzerinde tefekkür etmek, fiil ekseninde önemli bir ameldir¹. Bu tür düzenli ameller, kalpte sekîne, ünsiyyet ve muhabbet gibi hâllerin zuhûruna zemin hazırlar.

Mürşid-i kâmilin tertîbi, sâlikin kendi fikriyle yaptığı amel ve mücâhedenin haddinden fazla veya eksik olmasını engelleyerek onu itidalli kılar⁴. Bu tertîb, sâlikin sülûkunu "tertîb-i sülûk" olarak adlandırılan düzenli bir yapıya oturtur. Zira "kitâb-ı Hudâ'da hiçbir şey tertibsiz ve bî-nesak yazılmamıştır"³. Bu düzenli ve sürekli ameller, hâllerin kalpte yerleşmesini sağlayarak sâlikin manevî gelişimini destekler ve nihayetinde "hakkel yakîn" mertebesine ulaşmasına vesile olur (Hakkel Yakin).