Hamd kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Hamd kavramı, Fusûsu'l-Hikem'de özellikle Muhammediyye Fassı'nın 'mahbûbiyyet' bahsiyle ilişkilendirilir ve bu fass hamdin asıl menşei olarak kabul edilir. Ayrıca, hamdin ahiretteki tezahürü olan 'hamd sancağı' (liva-ül hamd) ve bunun taşıyıcısı olan Hz. Muhammed'in (Ahmed) önemi vurgulanır¹·². Hamd, kulun Allah'a sunduğu en kâmil övgü ve teşekkür olup, şükürden daha geniş bir anlam taşır; zira şükür nimete karşılık iken, hamd her hâlde yapılır.
Detaylı cevap
Hamd, tasavvufta kulun Cenâb-ı Hakk'a yönelttiği kulluğun en kemâl ifadesi olan medih ve teşekkürdür. Kur'ân'ın açılış cümlesi olan "el-hamdu lillâhi rabbi'l-âlemîn" (Fâtiha 1/1) ayeti, hamdin temel mesnedini oluşturur. Bu ayet, her hamd edenden ve hamd edilenden senanın âkıbetinin Hakk'a döndüğünü gösterir, zira işlerin hepsi Hakk'a döner³. Hamd, Hakk'ın kemâlâtından bir kemâlin sıfatıdır ve Hakk'ın hakikatinden çıkar⁴. Her mevcudda açığa çıkan kemâlât ile hakikatte hamd olunan Hak'tır; çünkü Hak, o görünme yerinde taayyün etmiştir ve onun "ayn"ıdır. Bu sebeple, hamd eden de hakikatte Hak'tır ve bütün senâ ve hamdların âkıbeti Hakk'a dönüktür⁴. Hamd, ahirette de Allah'a mahsustur ve "hamd sancağı"nın (liva-ül hamd) altına sığınmakla ilişkilendirilir⁵·¹. Hz. Muhammed (Ahmed) bu hamd sancağının taşıyıcısıdır ve ümmet-i Muhammed'in duaları bu sancağın altında toplanmak içindir¹·². Hamd, tasavvufta dört kademede ele alınır: lisânî, kalbî, hâlî ve mârifet hamdi. Ayrıca, İsrâ Sûresi 17/44'te belirtildiği üzere, Allah'ı hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; ancak hakikatleri göremeyenler bu tesbihi anlamazlar⁶. Hamd kavramının derinlemesine incelendiği fasslar arasında Mûsevî Fassı da zikredilir⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Necm (Yıldız) Sûresi, s. 10“- Cevap : → (Hamd) ortaya çıkar. (mim) (ha) (dal) ......... (elif) Tekrar (elif) i, (Hamd) isminin başına ilâve ettiğimizde → (Ahmed) ki, (Hamd) ın taşıyıcısı o”Oku
- 2Saff Sûresi, s. 142“- Cevap : → (Hamd) ortaya çıkar. (mim) (ha) (dal) ......... (elif) Tekrar (elif) i, (Hamd) isminin başına ilâve ettiğimizde → (Ahmed) ki, (Hamd) ın taşıyıcısı o”Oku
- 3İbretlik Bir Hikâye — Ustadan Uranos'a Tavsiyeler, s. 55“Bir Fusus'ul Hikem Şerhi İbrahim Fassında bir bölümü buraya ekliyoruz. Hak Teâlâ "el-hamdu lillâh" (Fâtiha, 1/1) buyurdu. Bundan dolayı her hamd edenden ve hamd”Oku
- 4İbretlik Bir Hikâye — Ustadan Uranos'a Tavsiyeler, s. 56“Bundan dolayı hamd, Hakk'ın kemâlâtından bir kemâlin sıfatıdır ki, Hakk'ın hakîkatinden çıkar. Şu halde mahmûdun yâni hamd edilenin görünme yerinden açığa çıkan”Oku
- 5Sebe' Sûresi, s. 11““ Hamd ahirette de O'na mahsustur” Hamd, ahirette oluşacak olan (livail hamd) “hamd sancağı” nın altına sığınmaktır. Kim ki, bu hakikatleri daha dünya da iken b”Oku
- 6Kelime-i Âdemiyye, s. 804“(İsrâ, 17/44) Allah'ı hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur; velakin siz onların tenzihini ve tesbihini anlamazsınız. Şimdi her bir şeyin Hakk'ı tesbih etme”Oku
- 7Kelime-i Mûseviyye, Bölüm 136“Ve hamd âlemlerin Rabb’i olan Allâh’a mahsustur! İstitrâd: Fakîr Fusûsu’l-Hikem şerhini Fass-ı Mûsevî de dâhil olduğu hâlde, mukaddemâ inâyet-i Hak’la itmâm etm”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.