İçeriğe atla

Hanîf Dini nedir?

Kavram TanımıTemel düzey25 görüntülenme9 kaynak
Kısa cevap

Hanîf dini, tasavvufî mânâda "yönsüzlüğün yönü" olarak tanımlanan, eğriliklerden dönüp doğruya yönelen, Allah'ın birliğine inanan ve Hz. İbrâhîm'in tevhîd geleneğini temsil eden bir iç duruştur¹. Bu din, İslâmiyet'ten önce de var olan, Allah'ın birliğine inanan ve Hz. İbrâhîm'in dinine bağlı olan kimselere verilen isimdir²·³. Hanîf dini, özellikle fiillerin birliği anlamına gelen "Tevhîd-i Ef'âl" mertebesini vurgular ve "lekesiz muvahhit" olarak nitelendirilir⁴·⁵. Hz. İbrâhîm'in tebliğ ettiği bu din, tüm varlığı Hakk'a açma ve fıtrî tevhîd anlayışını benimseme esasına dayanır¹.

Detaylı cevap

Hanîf kelimesi, lügatte "eğriliklerden dönüp doğruya yönelen" anlamını taşır¹. Tasavvufî yorumda ise Hanîflik, belirli bir yöne kesin olarak bağlanmadan, tüm varlığı Hakk'a açan bir "yönsüzlüğün yönü" olarak ifade edilir¹. Bu, Hz. İbrâhîm'in mensubu olduğu tevhîd geleneğini ifade eder ve Kur'ân-ı Kerîm'de "Hanîf müslim" olarak geçer⁶·¹. Hanîf dini, hayalî ve ötelerde olan bir Allah anlayışından ziyade, âlemde zuhurda olan gerçek "Tevhîd-i Ef'âl" mertebesindeki Allah anlayışına geçmektir². Bu mertebe, fiillerin birliği anlamına gelir ve Hz. İbrâhîm'in tebliğ ettiği dinin temelini oluşturur⁴. Hz. İbrâhîm, yeryüzünde ilk birliği kuran ve tevhîd akidesini ortaya koyan bir peygamber olarak kabul edilir; onun dininin şifre rakamı "1"dir, çünkü o, âlemdeki birliği fiil mertebesinde ilk defa ortaya koymuştur⁷. Hanîf dini, "lekesiz muvahhit" yani tevhîd ehli olarak da tanımlanır³·⁵. Hz. Peygamber'e de "Hakka yönelen bir kimse olarak yüzünü dîne çevir. Sakın Allah'a ortak koşanlardan olma" emriyle hanîf dine yönelmesi bildirilmiştir⁸. Bu dinin üzerine bazı ibadet türlerinin, şekli bazı değişikliklere uğramış şekilde uygulandığı ve Ebû Zer el-Gıfârî ile Zeyd b. Amr b. Nüfeyl gibi Hanîf olarak isimlendirilen kimselerin Kâbe'ye yönelerek namaz kıldıkları hadis kaynaklarında zikredilmektedir⁹.

Kaynaklar

Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.

  1. 1Hanîf Dini
  2. 2Enbiyâ Sûresi, s. 137“(Hanif) Lügat’ta= (İslâmiyyet’ten önce Allah’ın birliğine inanan ve Hz. İbrâhîm dinine bağlı olan kimse.) Diye tarif edilmektedir. Diğer şekli ile ise, (Hanif) ”Oku
  3. 3Altı Peygamber (Cilt 3), s. 35“(Hanif) lügatlar da, “lekesiz muvahhid” yani tevhid ehli diye ifade edilir. Ayrıca (Hanif) İslâmiyetten önce Allah’ın birliğine inanan ve “İbrâhîm” (a.s.) ın di”Oku
  4. 4Kelime-i Tevhîd, s. 138“Orasını bu haliyle görünce çok üzülmüştü, fakat onlarla başa çıkamadığından kendisine verilen Tevhid dinini ki; “Tevhid-i ef-al”dır ismine “Hanif” denir, bu din”Oku
  5. 5Yûsuf Sûresi, s. 90“Onların dinleri aslında İbrâhîm’in dini idi. Bu da hullet dini, muhabbet dini, tevhid-i ef’âl idi. İşte bakın İbrâhîm (a.s.)a giydirilmiş olan hullet, o muhabbe”Oku
  6. 6Âl-i İmrân 3/67
  7. 7İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000), s. 277“Yani yeryüzünde ilk birliği kuran kimse olduğundan tevhid akidesini ortaya getirdiğinden hanif dini itibariyle onun dininin şifre rakamı “1” dir. Yani bütün ale”Oku
  8. 8Yûnus Sûresi, s. 161“Yine bana şöyle emredildi: “Hakka yönelen bir kimse olarak yüzünü dîne çevir. Sakın Allah’a ortak koşanlardan olma. (10/105) ---------------- Vechini hanif dine”Oku
  9. 9Dur Rabbın Namazda (Cilt 2), s. 189“İbrahim’in tebliğ ettiği hanif dini üzerine bazı ibadet türlerinin, şekli bazı değişikliklere uğramış şekilde uygulandığı ifade edilmektedir. Nitekim Ebû Zer el”Oku

Dayandığı eserler

Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.