Hârûniyye Fassı'nın anahtar terim envanteri nedir?

Hârûniyye Fassı, Fusûsu'l-Hikem'in yirmi dördüncü bölümü olup, "İmâmiyye Hikmeti"ni ihtiva eder. Bu Fass'ın merkezinde imamet kavramı yer alır. Kaynaklara göre, her halîfe aynı zamanda bir imamdır; ancak her imam halîfe değildir¹. Bu ayrım, imamet ve hilafet arasındaki ilişkiyi netleştirir. İmamet, hilafetin bir ismi olarak kabul edildiğinde, bu iki kavramın birleştiği bir durum ortaya çıkar. Bu durum, Hârûn'a ait kelimede bulunan imamet hikmetinin açıklanmasıyla doğrudan bağlantılıdır¹.

Bu Fass'ın anahtar terimleri, hilafet ve imamet kavramlarının iç içe geçişini vurgular. Hilafet, lugatte "ardından gelen, vekîl" anlamına gelirken, tasavvufta insanın Hakk'tan aldığı emaneti taşıma vasfıdır. Bakara 30'daki "yeryüzünde bir halîfe yaratacağım" ayeti, Esmâ-i İlâhiyye'nin câmî bir mahalde Âdem'de tecellî ettiğini bildirir. Halîfe, kendi başına müstakil bir vücud sahibi değil, Halîk'ın zuhûruna ayna olan bir mahaldir.

Hârûniyye Fassı'ndaki esmâ tafsîli, haşr kavramıyla da ilişkilidir. Haşr, tasavvufta üç katmanda işler: kıyâmet haşri, ahlâkî haşr ve vücudî haşr. Vücudî haşr, Hakk'ın bütün esmâ ve sıfatlarının bir mahalde toplanmasıdır ve insân-ı kâmil bu vücudî haşrın somut tezâhürüdür; bütün esmâ onda câmî' olur. Bu bağlamda, Hârûniyye Fassı'nın imamet hikmeti, esmâî câmî'liğin ve hilafet vasfının tahakkuk etmesiyle derin bir ilişki içindedir.