Hased nasıl gerçekleşir?
Hased, tasavvuf ahlâkında kalbin en tehlikeli hastalıklarından biri olup, başkasındaki nimetin yok olmasını isteme şeklinde gerçekleşir. Bu durum, kişinin kalbinde siyahlıklar oluşturarak ilâhî nurdan uzaklaşmasına yol açar¹. Hasedin temelinde kibir yatar; İblis'in Âdem'e secde etmeyip ona düşman olması, kibrinden kaynaklanan hased sebebiyledir². Hased, dünyevî nimetlere duyulan aşırı bağlılıktan ve başkasının sahip olduğu güzellikleri çekememezlikten beslenir; bu hâl, kişinin iyiliklerini ateşin odunu yediği gibi yok eder. Kötü gözün menbaı olan hased, kişinin bâtınında bir başkasının nimetinin zevalini temenni etmesiyle ortaya çıkar ve bu gizli duygu, dış âlemdeki olumsuz olayların sebebi olabilir³.
Detaylı cevap
Hased, tasavvufî açıdan kalbin dört temel hastalığından biri olarak kabul edilir ve başkasını kendinden aşağı görmek isteme duygusundan beslenir. Bu hastalık, kişinin kalbini karartır ve ilâhî nurdan uzaklaştırır⁴. Hasedin ortaya çıkışında çeşitli etkenler bulunur. Öncelikle, kibir hasedin veled-i nâ-meşrûudur; yani kibir sahibi bir kişide mutlaka hased de bulunur. İblis'in Âdem'e secde etmeyişi ve ona düşman kesilmesi, Âdem'in ilâhî katındaki mükerremiyetine duyduğu hasedden kaynaklanmıştır². İkinci olarak, dünyevî nimetlere ve geçici hazlara duyulan aşırı bağlılık, hasedin önemli bir sebebidir. Fâni dünyanın mülküne ve cesede ait lezzetlere düşkün olan avam halk, bu nimetler konusunda birbirlerine karşı hasedle yanıp tutuşur ve birbirlerini çekemezler⁵. Üçüncü olarak, mürşid-i kâmilin kemâlini ve halka karşı olan riyasetini görüp hased etmek de bir gerçekleşme biçimidir. Bu tür bir hased, kişinin kendi nefsindeki mekrlerden kurtulmak yerine, başkasına karşı hile yapmasına yol açar⁶. Hased, aynı zamanda kötü gözün menbaıdır; bir kimsenin bâtınında başkasının nimetinin yok olmasını temenni etmedikçe, o kişiden kötü gözle bakma durumu ortaya çıkmaz. Bu gizli hased ve fenâ nazar, dış âlemdeki olayların seyrini değiştirebilir³. Hasedin bu yıkıcı etkisi, hadîs-i şerîfte ateşin odunu yediği gibi iyilikleri yok etmesiyle açıklanmıştır.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.309“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
- 2Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.4946“Yani hased kibirin veled-i nâ-meşrûudur. Bu sebeple kimde kibir varsa, onda mutlaka hased de vardır. Ya'ni hased kibirin veled-i nâ-meşrü'udur. Binâenaleyh kimd”Oku
- 3Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.575““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
- 4Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 1 · s.310“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
- 5Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.1320“Fâni olan bu dünyânın mülkünün ni'metleri ve cesede âid bulunan huzûzât ve telezzüzât hakkında, cismânî olan avâm-ı halk, birbirlerine karşı hasedlerinden nâşî ”Oku
- 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 9 · s.529“Ya'ni, “Ey kimse, sen mürşid-i kâmilin kemâlini ve halka karşı olan riyâsetini görüp hased ediyorsun; ve bu hased sâikasıyla kendin de böyle bir makâma nâiliyye”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.