Hased nedir?
Hased, tasavvufta kalbin en tehlikeli hastalıklarından biri olup, başkasındaki nimetin yok olmasını veya kendine geçmesini isteme halidir. Bu durum, mümini mümine düşman eden, amelleri yok eden ve dünya ile ahiret saadetini kemiren bir afettir. Felâk Sûresi'nin 5. ayetinde geçen "ve min şerri hâsidin izâ hased" (kıskançlık ettiği vakit kıskananın şerrinden Allah'a sığınırım) ifadesi, hasedin taşıdığı tehlikeye işaret ederken¹, hadis-i şerifte "hasedden sakının, çünkü hased iyilikleri ateşin odunu yediği gibi yer" buyrularak ameller üzerindeki yıkıcı etkisi vurgulanmıştır. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde belirtildiği üzere, hased kibirin gayrimeşru veledidir; kimde kibir varsa onda mutlaka hased de bulunur².
Detaylı cevap
Hased, tasavvuf ahlakında "kalbin hastalıkları" (emrâzü'l-kulûb) arasında önemli bir yer tutar ve kibir, ucb, riya gibi diğer temel hastalıklarla birlikte anılır. Bu hastalıkların ortak duygusal kaynağı, başkasını kendinden aşağı görme arzusudur. Klasik tasavvuf, hased ile gıbtayı titizlikle ayırır: Hased, başkasındaki nimetin yok olmasını istemek olup kesinlikle haramdır; gıbta ise başkasındaki nimetin kendisinde de olmasını istemek, ancak başkasından yok olmasını istememek olup mübahtır, hatta hayırlı işlerde menduptur. Hadis-i şerifteki "lâ hasede illâ fî isneteyn" (sadece iki şeyde gıbta vardır) ifadesi bu ayrımı destekler.
Hasedin temel sebepleri arasında adavet (düşmanlık) ve kibir yer alır. Mesnevî-i Şerîf Şerhi'nde, İblis'in kibri sebebiyle Hz. Âdem'e secde etmekten kaçınması ve onun ilahi katındaki mükerremliğine hased etmesi örnek gösterilir²·³. Hased, nefsin sıfatlarından olup⁴, kötü gözün menbaıdır⁵. Bir kimsenin bâtınında başkasının nimetinin izalesini temenni etme hali oluşmadıkça, kötü gözle bakması mümkün olmaz⁵. Hased duygusunu kalbinden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile karşı hased ve hileye kalkışmak, kalbin kararmasına ve nur-i ilahiye yabancı kalmasına yol açar⁶. Bu fani dünyanın nimetleri ve cismani hazlar konusunda avamın birbirine hased etmesi, hasedin ne denli köklü bir sıfat olduğunu gösterir⁷. Hased, aynı zamanda inkârı da beraberinde getirebilir ve bu sıfatı taşıyan bir kimsenin ilahi ilacı kabul etme istidadı bulunmaz⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Namaz Sûreleri (Cilt 2), s. 137“------------------- وَمِنْ شَرِّ حَاسِدٍ اِذَا حَسَدَ (113-5) min şerri hâsidin izâ hased. “ Ve haset ettiği zaman, haset edenin şerrinden .” ------------------”Oku
- 2Mesnevî Cilt 3 · Beyit 4946 (s. 4946)“Yani hased kibirin veled-i nâ-meşrûudur. Bu sebeple kimde kibir varsa, onda mutlaka hased de vardır. Ya'ni hased kibirin veled-i nâ-meşrü'udur. Binâenaleyh kimd”Oku
- 3Mesnevî Cilt 1 · Beyit 444 (s. 198)“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
- 4Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
- 5Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
- 6Mesnevî Cilt 1 · Beyit 444 (s. 198)“Hased duygusunu kalbden çıkarıp atmış olan insân-ı kâmile hased ve ona , karşı hileye kiyâm, ya'ni halka onun aleyhinde söz söyleyerek tebride sa'y edersen, o h”Oku
- 7Mesnevî Cilt 9 · Beyit 575 (s. 208)““Bu beyt-i şerîfde esbâb-ı zâhiriyye dolaba ve zâhiri göz ile görülmeyen hased ve kötü göz dahi bu dolabı döndüren suya teşbih buyrulmuştur. Ma'lûmdur ki, kötü ”Oku
- 8Mesnevî Cilt 3 · Beyit 5642 (s. 5642)“Zirâ onda bu sıfat-ı hased ve hasedin icâbı olan inkâr bulundukça, senin ilâcını kabül etmek isti'dâdı yoktur. Senin ona teveccühün, çorak yerlere tohum ekmeğe ”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.