Haşr'ı yaşamak için günlük amelî tertîb nasıl olmalıdır?

Haşr'ın günlük amelî tertibi, sâlikin tasavvufî yolculuğunda belirli adımları düzenli olarak uygulamasıyla şekillenir. Bu tertibin temelinde, "küçük haşr" olarak ifade edilen, kişinin kendi nefsini hesaba çekmesi yatar. Bu hesaplaşma, sâlikin günlük yaşamında dört eksende işler:

Birincisi, niyet ekseninde işleyiştir. Sâlik, her ameline başlamadan önce kalbini Allah'a yöneltir. Bu, Haşr'ın özündeki "toplama" fiilinin, kalpte niyetlerin Hak'ta birleşmesi şeklinde tezahürüdür.

İkincisi, fiil ekseninde işleyiştir. Niyetler, uzuvlar aracılığıyla amele dönüşür. Bu noktada, mürşid tarafından verilen günlük düzenli zikirler (vird) ve Kur'an okumaları büyük önem taşır¹·². Bu fiiller, sâlikin manevi dayanıklılığını ve muhabbetini artırır³. Kitâb-ı Hudâ'da hiçbir şeyin tertipsiz olmadığı gibi, sâlikin amelleri de tertip ve nesak üzere olmalıdır⁴.

Üçüncüsü, hâl ekseninde işleyiştir. Sürekli ve düzenli ameller, sâlikin kalbinde sekîne, ünsiyet ve muhabbet gibi ilahî hâllerin zuhur etmesine yol açar. Bu hâller başlangıçta "bârika" gibi şimşek parıltıları şeklinde ortaya çıksa da, tertip, terbiye ve tekrarla yerleşir ve "temkîn" hâline dönüşür.

Dördüncüsü, mârifet ekseninde işleyiştir. Hâllerin yerleşmesiyle birlikte sâlikin idrakinde bir genişleme meydana gelir. Bu, Hakikat'in ta kendisiyle yaşama mertebesi olan Hakkel Yakin'e doğru bir ilerlemedir (K2-T6; Hakkel Yakin). Bu süreçte, sâlikin kendi fikriyle amel ve mücadelesi yetersiz kalabilir; bu nedenle insân-ı kâmil bir mürşidin tertibiyle itidalli bir yol izlemesi gerekir⁵. Mürşide teslimiyet, sâlikin nefsanî tuzaklardan korunarak doğru yolda ilerlemesini sağlar⁶·⁷. Bu amelî tertip, sâlikin nihayetinde insân-ı kâmil mertebesine ulaşarak, Hakk'ın bütün esmâ ve sıfatlarının kendisinde cem'iyetini (vücudî haşr) idrak etmesine vesile olur.