Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, K2-T6'da belirtilen sülûktaki işleyişe uygun olarak hem niyet, hem fiil, hem hâl, hem de mârifet boyutunda tezahür eder. Bu derslerin temelinde, Hakk'ın her an yeni bir şe'nde, yeni bir tecellî ile zuhur ettiği bilinci yatar. Bu durum, sâlikin afâkî ve enfüsî âlemde karşılaştığı her hadiseyi ilâhî bir senaryonun gereği olarak görmesini sağlar.

İlk ders, "KENDİNE DÜRÜST OL!" ilkesiyle başlayan nefis muhasebesidir. Bu muhasebe, hevâsâtın esiri olmayan, inkârdan, şirkten, nîfaktan ve küfürden âri bir özün muhasebesidir. Sâlik, içindeki putları kırmak için mürşidin himmetine ve nazarına ihtiyaç duyar. Mürşid, sâlike kademe kademe tâkat yükleyerek, onun irfâniyet yolunda mücâhede etmesini sağlar. (Kaynak 1)

İkinci ders, teslimiyet ve itidaldir. Karşılaşılan her türlü olumlu veya olumsuz hadiseyi "merkezinde" bırakmak, yani ilâhî sisteme teslim olmak esastır. Bu, Hakk'ın celâlî ve cemâlî tecellîlerinin birer zuhuru olduğunu idrak etmekle mümkündür. Deprem gibi tabiî afetlerde Hakk'ın Kahhâr ve Mümît esmâlarının tecellîlerini görmekle birlikte, aynı hadiseler içinde Rezzâk ve Ganî gibi esmâların zuhurunu da fark etmek, sâlikin bakış açısını genişletir. (Kaynak 2, 4) Bu teslimiyet, sâlikin huzura ermesini sağlar. Teslimiyetten uzaklaşıldığında ise zanlar başlar ve her hadise, sâlike merkezi hatırlatmak ve onu terbiye etmek için bir vesile olur. (Kaynak 4)

Üçüncü ders, mârifetullaha ulaşmak için nefsâniyetten arınmaktır. "İlim kaynaklı yapımızın gıdası marifetullahtır. Marifetullah'ın gelmesi için nefsaniyetin gitmesi gereklidir." (Kaynak 5) Eza ve cefa olarak görünen dünya nimetlerinin elimizden gitmesi, aslında ruhaniyetin açığa çıkmasına vesile olur. Bu durum, sâlikin olaylar karşısında "artı ve eksiye aynı mesafede olmak", yani itidal noktasında bulunmakla mümkündür. Bu, aynı zamanda müşahede ehli olmaktır; görenin diyecek hali yoktur, sadece görür. (Kaynak 5)

Dördüncü ders, her şeyin kendi merkezinde olduğunu ve ilâhî bir hikmete göre işlediğini idrak etmektir. "Kâinatta ne varsa her şey yerli yerindedir ve ne bir fazlalık ne de bir eksiklik söz konusu olamaz." (Kaynak 6) Sâlik, Hakk'ın eş-Şâfî, er-Rezzâk, el-Settâr gibi esmâlarına sığınarak, her an O'na yöneldiğini fark eder. Bu farkındalık, ehl-i irfân yolunda ilerleyenlerin Hakk'ı perdelerin ardında görmesini sağlar. (Kaynak 6)

Son olarak, sâlikin makâm olarak K1-162'de belirtildiği üzere, kendini tanıma yolculuğunda ilerlemesi ve Hakîkat-i Muhammediyye idrakine ulaşması hedeflenir. Bu idrak, tüm mertebeleri kapsayıcı bir genel merkez olarak kabul edilir. (Kaynak 4) Sâlik, bu süreçte mürşidinin batınında, tek nurdan ayrı olmayan nurunda seyr ü sülûk eder ve ulaştığı her idrakte onunla beraberdir. (Kaynak 4) Bu, aynı zamanda K1-110'da bahsedilen âriflik makâmına ulaşma yolculuğudur; yani mârifet sahibi olmak, Hakk'ı müşâhede ile tanımaktır.