Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye "Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, Merkez Efendi'nin hikâyesiyle başlar ve onun Sümbül Efendi'nin dergâhına intisap edişini, ilâhî hikmetle gözlerinin açılışını anlatır. Merkez Efendi'nin, "Hangi çiçeğe el atsam, onu zikr-i İlâhî ile titrer buldum. Allah Allah diye feryad eden o güzelleri koparmak elimden gelmedi. Onun için yüksek huzuruna şu kupkuru papatya ile geldim!" sözü, her varlığın kendi merkezinde, yani Hakk'ın tecellîsi olarak var olduğunu idrak etmesinin bir tezahürüdür. Bu idrak, sâlikin eşyaya bakış açısını değiştirir ve her şeyin ilâhî bir düzen içinde olduğunu görmesini sağlar.

Kitapta yer alan yorumlarda, "Her şey merkezindedir" ifadesinin farklı mertebelerdeki karşılıkları ele alınır. Cüz'î akıl ile hadiselerin "merkezinde" olduğunu söylemek zor olsa da, seyr-i sülûk yoluna girildikten sonra kötü gibi görünen şeylerin dahi hikmetlerinin anlaşılmasıyla şükür hâline geçildiği belirtilir. Bu durum, Radiye Makamı'ndaki kabz ve bast hâllerinin yaşanmasıyla açıklanır.

"Merkez" kavramı, bir şeyin orta noktası, kalbi, manası, özü ve hakîkati olarak tanımlanır. Aynı zamanda, bir makamın veya oluşumun merkez olarak nitelendirilebilmesi için kendine ait bir "çevre" ile birlikte anılması gerektiği vurgulanır. Bu durumda Merkez Akl-ı Kül iken, Çevre Nefs-i Kül olur; Merkez Fail iken, Çevre Mef'ul olur. Ancak Zat âleminde ikilikten söz edilemez; tevhid ile her şey merkezine gelir.

"Her şeyi merkezinde bırakırdım!" sözü, fenâfillâh makamında idrak edilen bir durumun, bekâbillâh mertebesinde dile getirilmesidir. Marifet makamında ise kişi, kendi izafî beden varlığının tamamen Hakk'a ait olduğunu ve Hakk'tan başka bir şey bulunmadığını idrak eder. Bu makama gelen kişi, "her şeyi merkezinde bırakırdım" diyebilir. Bu, kişinin nefsine arif olması ve gerçek ilâhî benliğiyle yaşamaya başlamasıyla mümkündür. Hadiselerin iyi veya kötü olarak algılanması izafîdir; Hakikat mertebesinde her şeyin kendi merkezinde olduğu, ilâhî bir planın parçası olduğu anlaşılır. Bu da "Kulun yapabileceği sadece sebepleri yerine getirmektir" cümlesiyle desteklenir.