Hûd 80 ayetinin Terzibaba'ya göre amelî yansıması nedir?

Hûd Sûresi 80. ayetinde Hz. Lût'un dile getirdiği acziyet, tasavvufî sülûkun temel bir merhalesine işaret eder. Bu ayetteki "Keşke size karşı bir kuvvetim olsaydı" ve "Veya güçlü bir desteğe sığınsaydım" ifadeleri, insanın kendi özünde bir kuvvet ve kudret vehmetmesinin yanlışlığını ortaya koyar¹. Terzibaba çizgisine göre, bu durum, sâlikin kendi nefsindeki acziyeti ve sınırlılığı müşâhede etmesiyle başlar. İnsan, kendi başına müstakil bir vücud sahibi olmadığını, ancak Hak'ın zuhûruna ayna olan bir mahal olduğunu idrak etmelidir.

Bu idrak, amelî olarak himmetin yalnızca Allah'a yöneltilmesiyle tezahür eder. Hz. Lût'un sözleri, aslında insanın kendi kuvvetine değil, Allah'ın kudretine dayanması gerektiğini vurgular. Bu, tasavvuftaki "halîfe" kavramıyla da yakından ilişkilidir. Halîfe, Hak'tan aldığı emaneti taşıyan, kendi başına değil, Hak'ın vekili olarak iş gören bir varlıktır. Dolayısıyla, Hz. Lût'un bu sözleri, halîfenin kendi acziyetini bilip, gücü ve desteği yalnızca müstahlıf olan Allah'tan beklemesi gerektiğini gösterir. Bu amelî yansıma, sâlikin nefsinin hilâfet iddiâsından soyutlanması (tezkiye) ve Hak'ın hilâfet emânetini izhâra mahal olması (tecellî) süreçlerini içerir. Nihayetinde, "halîfe" ile "müstahlif" arasında perdesizliğe ulaşarak, Hak'tan başka kimse olmadığını ayân etme mertebesine erişilir. Bu, insanın kendi nefsine zulmetmekten (Hûd, 11/101) kurtulup, kalbini ıslah etmesiyle (Muhammed, 47/1-2) mümkün olur.