Hullet (Dostluk) kavramı hangi Fass ile ilişkilendirilir?
Hullet (dostluk) kavramı, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağını ifade eder ve Hz. İbrâhim'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını aldığı mertebedir. Bu kavram, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem adlı eserindeki İbrâhîmiyye Fassı ile ilişkilendirilir. Hullet, sâlikin kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesi, yani fenâ-i ef'âl mertebesine ulaşmasıyla kemâle erer¹·². Bu idrak, âfâk ve enfüsün birleştiği ilk tevhid mertebesidir ve tüm faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğunu (Lâ fâile illâllah) bilmeyi gerektirir³·⁴.
Detaylı cevap
Hullet, lugatta 'derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli' anlamına gelir. Tasavvufî anlamda ise, muhabbetin en yüksek mertebesi ve velâyet makamının bir tezahürüdür⁵·⁶. Kur'ân-ı Kerîm'de Nisâ Sûresi 125. ayette geçen "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" (Allah İbrâhim'i halîl edindi) ifadesi, bu kavramın temel dayanağıdır. Hz. İbrâhim'in "halîlullâh" lakabını alması, bu mertebedeki dostluğun derinliğini gösterir⁷·⁸.
İbn Arabî, Fusûsu'l-Hikem'de hullet kavramını İbrâhîmiyye Fassı'nda ele alır ve bu fassın hikmetinin hullet olduğunu belirtir. Hullet, mahbûbiyyetten (sevilenlik) farklıdır; mahbûbiyyet Hak'ın kulu sevmesi iken, hullet sevenin sevdiğine karışması, dostluğun her gözeneğe nüfûz etmesidir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı, "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder.
Hullet mertebesine ulaşmak, sâlikin kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesiyle gerçekleşir¹·⁹·². Bu idrak, fenâ-i ef'âl olarak adlandırılan mertebenin kemâlidir²·¹⁰. Bu mertebede, âfâkta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığı, tüm faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğu kesin olarak bilinir². Bu durum, "Lâ fâile illâllah" (Allah'tan başka fail yoktur) hakikatini idrak etmektir ve âfâk ile enfüsün birleştiği ilk tevhid noktasıdır³·⁴. Hullet, Esma-i İlâhiyeyi giyinmek ve Esma-i Hüsnâ'nın manalarını idrak etmekle elde edilen bir "dostluk elbisesi" olarak da tanımlanır¹¹·¹².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 2DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.167“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 4Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 5Hullet
- 6Velayet
- 7K1-398
- 8Altı Peygamber (Cilt 3) · s.27“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın halil olması bu yüzdendir.”Oku
- 9A'yân-ı Sâbite · s.492“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 10Aşk ve İrfân Yolunda · s.167“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 11Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 12Sâffât Sûresi · s.81“. ----------------- Buraya kadar gelen hâdiseler hakkında büyük bir metânet gösteren ve esmâ-i İlâhiyyeden olan hullet dostluk elbisesini giyip (Halîlürrahmân) ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.