Hullet (Dostluk) kavramı neye işaret eder?
Hullet, tasavvufta Hakk ile kul arasındaki en samimi muhabbet bağını ifade eden, dostluğun en derin mertebesidir. Bu mertebe, muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimi olup, Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını almasının temel sebebidir. Hullet, kişinin kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak etmesiyle ulaşılan bir hâldir ve bu idrakin kemâli "fenâ-i ef'âl"dir¹·². Bu makâmda, âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığı, bütün faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğu kesin olarak bilinir².
Detaylı cevap
Hullet, sözlükte 'derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli' anlamına gelir. Tasavvufî açıdan ise, Hakk'ın dostluk elbisesini giymek, yani Esma-i İlâhiye'nin hakikatini idrak etmek ve bu idrakle Hakk'a dost olmaktır³. Bu mertebe, peygamberlerin makâmları arasında özel bir yere sahiptir ve Hz. İbrâhîm'e mahsus olan "halîlullâh" lakabının kaynağıdır (K1-398; K1-102). Nisâ Sûresi'nin 125. âyetinde geçen "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" (Allah İbrâhîm'i halîl edindi) ifadesi, bu kavramın asıl dayanağıdır (K1-398; K1-102). Hullet, mahbûbiyyetten farklı olarak, sevenin sevdiğine karışması, dostluğun kalbin her gözeneğine nüfûz etmesidir (K1-398; K1-102). Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı, "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder (K1-398; K1-102). Hullet makâmına ulaşan kişi, kendi nefsaniyetini Hakk'a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona İlâhî bir kimlik giydirir ve bu dostluk elbisesiyle küllî esmâlar onda tesir etmeye başlar⁴·⁵. Bu idrak, afak ve enfüsün birleştiği ilk tevhid mertebesidir; burada bütün faaliyetin Hakk'a mahsus olduğu (Lâ Fâile İllâllah) bilinci yerleşir⁶·⁷.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 2DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.167“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
- 3Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.48“03-ŞECER İşte bu yüzden burası dostluk yani hullet mertebesidir, İbrahim (as) ın Halil olması bu yüzdendir. Kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fii”Oku
- 4Bakara Sûresi · s.241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 5En'âm Sûresi · s.90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 6Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.