Hullet (Dostluk) nedir?
Hullet, tasavvufta Hak ile kul arasındaki en yakın muhabbet bağının adıdır; muhabbetten daha içli, mârifetten daha samimî bir dostluk hâlidir. Lugatte 'derinlik, içlilik, dostluğun en samimi hâli' anlamına gelir. Hz. İbrâhîm'in 'halîlullâh' (Allah'ın dostu) lakabını alması bu mertebeden kaynaklanır ve Kur'ân'daki "vettehazallâhu İbrâhîme halîlâ" (Allah İbrâhim'i halîl edindi - Nisâ 125) ayeti bu kavramın temel dayanağıdır. Hullet, sâlikin kendi nefsaniyetini Hakk'a devrederek, bütün fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu idrak etmesiyle ulaşılan bir makamdır; bu idrakle Hakk'ın dostluk elbisesini giymiş olur¹·².
Detaylı cevap
Hullet, peygamberlerin makamları arasında özel bir yer tutar ve klasik tasnifte nübüvvet, risâlet ve mahbûbiyyet ile birlikte dört temel makamdan biridir. Bu makam, Hz. İbrâhîm'e mahsus olup, onun "halîlullâh" olarak anılmasının sebebidir³·⁴. Hullet, mahbûbiyyetten farklıdır; mahbûbiyyet Hak'ın kulu sevmesi iken, hullet sevenin sevdiğine karışması, dostluğun her gözeneğe nüfuz etmesidir. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî bu farkı "dost (halîl) Hak'la içiçe oturur, mahbûb (Habîb) Hak'ın yanına oturur" beytiyle ifade eder.
Hullet mertebesine ulaşmak, sâlikin kendi nefsaniyetini Hakk'a devretmesiyle mümkündür. Bu devir sonucunda Cenâb-ı Hakk, sâlike ilâhî bir kimlik verir ve ona "hullet" denilen dostluk elbisesini giydirir²·⁵. Bu idrak, kişinin kendindeki ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla Hakk'ın kendi vasıtasıyla icraatta bulunduğunu anlamasıyla gerçekleşir⁶·⁷. Bu mertebenin kemâli fenâ-i ef'âldir⁶·⁷. Hullet, afak ve enfusun ilk birleştiği yerdir; yani dış âlem ile iç âlemin Hak'ta birleştiği, bütün faaliyetin Hakk'a mahsus olduğu (Lâ fâile illâllah) idrakine ulaşılan makamdır¹·⁸. Bu idrake ulaşan kişi, esmâ-i ilâhiyyenin hakikatini giyinmiş olur ve küllî esmâlar onda tesir etmeye başlar²·⁵.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — ilgili esere ve bölüme yönlendirir.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 18, s. 49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 2En'âm Sûresi, s. 90“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 3K1-398
- 4Altı Peygamber (Cilt 3), s. 27“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın halil olması bu yüzdendir.”Oku
- 5Bakara Sûresi, s. 241“Kişi kendi nefsaniyyetini Hakk’a devrettiği için Cenâb-ı Hakk ona o Esmâ-i İlâhiyyenin hakikatini giydiriyor ve bu mertebe de “hullet” olarak ve “halil” ismini ”Oku
- 6Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye, s. 365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 7A'yân-ı Sâbite, s. 492“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler CD 17, s. 45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
Dayandığı eserler
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.