Hullet (Dostluk)'un önündeki başlıca engel nedir?
Hullet (dostluk) makamının önündeki başlıca engel, sâlikin kendi varlığından ve fiillerinden haberdar olması, yani kendi tahakkukundan haberli olmasıdır. Bu durum, kişinin kendi fiillerini Hakk'ın fiillerinden ayrı görmesi ve "Lâ fâile illallah" (Allah'tan başka fâil yoktur) hakikatini tam olarak idrak edememesinden kaynaklanır. Hullet, afak ve enfüsün birleştiği, bütün faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğunun anlaşıldığı ilk tevhid mertebesi olduğundan, bu idrakin önündeki her türlü benlik ve fiil sahiplenmesi en büyük engeldir. Bu mertebenin kemâli olan fenâ-i ef'âl, yani fiillerin Hakk'a isnat edilmesi, bu engelin aşılmasıyla mümkündür.
Detaylı cevap
Tasavvufta hullet, Hak ile kul arasındaki muhabbet bağının en samimi hâli ve dostluğun en yüksek mertebesidir. Hz. İbrâhim'in "Halîlullâh" (Allah'ın dostu) lakabını alması bu mertebeden ileri gelir. Hullet mertebesi, afak ve enfüsün birleştiği, yani dış âlemle iç âlemin Hakk'ın bir tecellisi olarak idrak edildiği ilk tevhid noktasıdır¹·². Bu mertebede, sâlikin kendi ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk'ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla kendi vasıtasıyla Hakk'ın icraatta bulunduğunu idrak etmesi esastır³·⁴.
Hulletin önündeki başlıca engel, sâlikin kendi tahakkukundan haberli olmasıdır. Bu durum, kişinin kendi fiillerini Hakk'ın fiillerinden ayrı görmesi ve fiillerin kendine ait olduğunu zannetmesidir. Oysa hullet mertebesinde "bütün faaliyet Hakk'a mahsustur"¹ ve "Lâ fâile illallah" (Allah'tan başka fâil yoktur) hakikati yaşanır². Bu idrakin kemâli, fenâ-i ef'âldir (fiillerin fânî olması, Hakk'a isnat edilmesi)³·⁴. Fenâ-i ef'âl mertebesinde, âfakta ve enfüste hiçbir şeyin faaliyeti olmadığı, bütün faaliyetlerin Hakk'a mahsus olduğu kesin olarak bilinir⁴. Bu nedenle, kendi fiillerini sahiplenme ve kendi varlığından haberdar olma hâli, hullet makamına ulaşmanın ve orada temkin bulmanın önündeki en ince ve önemli engeldir.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler CD 18 · s.49“Bu birleşmenin ismine de Hullet diyorlar, dostluk diyorlar, işte İbrahim (as) ın “Halil” lakabı bu yüzdendir. Madde mertebesinde Esma-ı İlahiyeyi giyinmesi bakı”Oku
- 2Sohbet Arası Sohbetler CD 17 · s.45“Hullet dostluk elbisesi dediği bu. Halil İbrahim’in ismi de buradan kaynaklanıyor. Yani ilahi dostluk burada başlıyor. Beden birey yani nefis ve Allahın iki ayr”Oku
- 3Her Şey Merkezinde mi? — Hikâye · s.365“İşte bu yüzden burası dostluk, yani hullet mertebesidir. İbrâhim (a.s.) mın Halil olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk ’ın fiilleri ”Oku
- 4DVT-C001 (Ses Kaydı) · s.167“Burası dostluk yani hullet mertebesidir. Hz. İbrâhim’in halîl olması bu yüzdendir. Kendinin ve bütün varlıktaki fiillerin Hakk’ın fiilleri olduğunu, dolayısıyla”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.