Hurûf-u Mukatta'a hâline ulaşmak için hangi nefs mertebesi aşılmalıdır?

Hurûf-u Mukatta'a, Kur'ân-ı Kerîm'in bazı sûrelerinin başında bulunan münferid harflerdir ve "kesik, ayrı, bağımsız harfler" anlamına gelir⁴. Bu harfler, bulundukları sûrenin özünü, rûhunu ve tüm mânâsını içeren, Zâtî ve ilâhî harfler olarak kabul edilir⁵. Tasavvufta bu harfler, Hak'ın gizli hazinesinden inen sırlı kelimeler olarak görülür ve her harf bir esmâ-i ilâhiyye, mertebe-i vücudiyye veya manevî makâma işâret eder.

Hurûf-u Mukatta'a'nın tasavvufî idrâki, sâlikin nefs mertebelerindeki ilerleyişiyle yakından ilişkilidir. Özellikle "Elif Lâm Mîm" harfleri, Ahadiyyet mertebesiyle bağlantılıdır. Bu Ahadiyyet mertebesi, on iki noktadan meydana gelir; bu noktaların yedisi nefs mertebeleri, beşi ise hazarât-ı hamse mertebeleridir¹·²·³. Elif'in Ahadiyyet mertebesini, Lâm'ın Lâhut mertebesini ve Mîm'in Hakîkat-i Muhammedî mertebesini temsil ettiği belirtilir⁶.

Tasavvufî hâllerin tahakkuku, sâlikin nefs mertebelerini sıra ile aşmasına bağlıdır. Nefs-i Emmâre, Levvâme ve Mülhime gibi ilk mertebelerde sâlikin daha çok zâhirî ibadet ve şer'î emirlerin tatbikiyle meşgul olduğu, bâtınî hâllerin mahcûb olduğu ifade edilir. Mârifet, kerâmet ve keşf gibi hâller Mülhime'den itibaren zuhûr etmeye başlasa da, Hurûf-u Mukatta'a'nın ledünnî mânâlarına vâkıf olmak için daha yüksek mertebeler gereklidir. Nitekim mîrâc, fenâ fillâh, müşâhede gibi derin hâllerin Mutmainne ve sonrasındaki mertebelerde yaşandığı belirtilir. Bu durum, Hurûf-u Mukatta'a'nın Zât mertebesiyle olan bağlantısı⁵ ve Hakîkat-i Muhammedî'ye işâret etmesi⁵ göz önüne alındığında, bu harflerin mânâsına ulaşmak için sâlikin en az Nefs-i Mutmainne mertebesini aşarak Râdıye, Mardiyye ve Sâfiye/Kâmile gibi daha üst mertebelere yükselmesi gerektiğine işaret etmektedir.