Hüvviyet'in önündeki başlıca engel nedir?

Hüvviyet, tasavvufî terminolojide "O"luk, zâtın kendine ait olma vasfı ve sırf zâta ait mahremiyet olarak tanımlanır. Bu kavram, İhlâs Sûresi'ndeki "kul hüvallâhu ehad" ifadesindeki "hüve" (O) zamirinin tasavvufî bir terim haline getirilmiş şeklidir ve Hakk'ın kendi zâtı mertebesinin adıdır. Kelime-i Tevhîd'in ilk ortaya çıkışına kaynaklık eden de bu Hüvviyet'in "hu"sudur¹·²·⁴.

Hüvviyet'in önündeki başlıca engel, onun idrak edilemez oluşudur. Kaynaklar, "Bu 'hu', 'Hüviyet-i Mutlaka/mutlak hüvviyet'tir. Bir bakıma 'ism-i âzam/en büyük isim' de budur. Bunun hakikatini anlamak mümkün değildir" ifadeleriyle bu durumu açıkça belirtir¹·²·³. Bu, Hüvviyet'in bütün taayyünlerin ötesinde, sıfatlardan ve isimlerden bağımsız sırf "O"luk vasfına sahip olmasından kaynaklanır. Ahadiyyet mertebesi dahi idrak edilemezken, Hüvviyet ahadiyyetten daha üstün bir mertebede yer alır ve hiçbir nispet kabul etmez.

Tasavvufî sülûkta karşılaşılan cehâlet, gaflet, ucb, riyâ gibi engeller sâlikin kendi nefsine dair mertebelerde ortaya çıkarken, Hüvviyet'in önündeki engel, Hakk'ın zâtının mutlak gayb oluşu ve beşer idrakinin bu mertebeye ulaşmasının imkânsızlığıdır. Bu durum, Hüvviyet'in tenzîh bahsinin yeri olduğunu ve bütün taayyünlerin ötesinde bulunduğunu vurgular. Dolayısıyla, Hüvviyet'in önündeki engel, sâlikin kendi tahakkukundan haberli olması gibi en ince hicâblardan bile öte, bu mertebenin mutlak mahremiyeti ve idrak edilemezliğidir.