Huzûr kavramı hangi durumlarda bozulur veya gizlenir?

Huzûr, tasavvufta kulun her ânda Allah'ın huzurunda olduğu bilinciyle yaşamasıdır². Bu, sülûkun başlangıcı değil, vâsıl olunan ve sürekli muhâfaza edilmesi gereken bir makâmdır. Huzûrun bozulması veya gizlenmesi, sâlikin mânevî ilerleyişinde önemli bir tehlike arz eder.

Birincil sebep, niyetin bozulmasıdır. Sâlikin amellerine riyâ (amelini halk için yapma), sum'a (amelinin işitilmesini isteme) veya ucb (kendi amelini beğenme) gibi "şirk-i hafî"ler karıştığında, amel ve hâl tahakkuk etmez, gizlenir. Hadîs-i şerîf "Ameller niyetlere göredir" (Buhârî, Bed'ü'l-vahy 1) bu durumu açıkça ortaya koyar.

İkinci olarak, şer'î edebin terk edilmesi huzûru bozar. Bir hâl ne kadar yüksek görünse de, şer'î ölçülere muvâfık olmadıkça istidrâca dönüşür; yani Hak'tan değil, nefisten veya cinden gelir. Şer'a muvâfık olmayan keşifler dahi hayal olarak kabul edilir.

Üçüncü önemli etken gaflet ve ülfettir. Sâlikin hâlin sahibinden gâfil olup hâle âşık olması, hâlin gizlenmesine neden olur. Gaflet, Hak'tan dışarı çıkmak anlamına gelirken, huzûr Hak'la içe dönmektir; bu iki hâl bir ânda zıt olarak yaşanabilir. "Onlar Allâh'ı unuttular, Allâh da onları unutturdu" (Haşr 59/19) âyeti bu durumu işaret eder.

Ayrıca, huzûru bozan diğer haller arasında cesedî yorgunluk ve kalbin uyuşukluğu ile mâsivâ ile aşırı meşguliyet (dünya, mal, evlat sevgisinin haddini aşması) sayılabilir. İçsel ruhanî hükümlerin üstün gelmesiyle nefsanî sıfatların gizlenmesi gibi¹, ruhanî hükümlerin zayıflaması durumunda da huzûr gizlenir. Bazen bu gizlenme, bekâ-i tâm öncesi sâliki temkîne hazırlayan bir lütuf olarak da tecelli edebilir. Kulun kulluğunun fena yoluyla gizlenmesi ve yerinde Hakk isminin kalması da huzûrun farklı bir mertebede gizlenişidir³·⁴. Sultanın tebaasından gizlenmesi gibi, gayb olan anlamlar da gizlenmeyi gerektirir⁵.