Hz. Peygamber'i Rüyada Görmek "Hz. Peygamber'i Rüyada Görmek" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap, rüyâda Peygamber Efendimiz'i görme meselesini tasavvufî bir perspektiften ele alırken, bu zuhuratları farklı mertebelerde değerlendirir. Öncelikle rüyânın tanımını yaparak başlar: "Rû’ya, kelime anlam ve manâsının ifadesini, (zâhiri-dış, beş duygunun geçici olarak, uyku ismi verilen sürede durması, ve uyku hali bölümünün bir kısmında, aynı beş duygunun bâtın-iç, yönüyle yaşanan lâtif ve gerçek bir yaşam süresidir,)". Bu tanım, rüyâların sadece fiziksel bir olay olmadığını, bâtınî bir yaşam süreci olduğunu ortaya koyar.

Kitap, rüyâları "nefsânî" ve "Rahmânî" olarak iki ana kategoriye ayırır. Nefsânî rüyâlar, "hayal ve vehim" olup manâlandırılması söz konusu değildir. Rahmânî rüyâlar ise tabir gerektirir ve irfaniyyet ister. Bu ayrım, rüyâların hakikatini anlamada temel bir basamaktır.

Muhyiddin-i Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inden yapılan alıntılarla "âlem-i misâl" kavramı açıklanır. Âlem-i misâl, "âlem-i ulvîden âlem-i süfliye; ve bâtından zâhire; ve ilimden kevne nâzil olan vücûdun dördüncü mertebesidir." Bu âlem, "hayal-i mutlak" olarak da adlandırılırken, insânın vücudundaki hayal "hayal-i mukayyed"dir. Rüyâda görülen sûretlerin kaynağına göre hakikat dereceleri belirlenir. Eğer sûretler süflî yönden, yani madde âleminden kaynaklanıyorsa, bunlar "adğâs ve ahlâm" (karışık, değersiz) rüyâlardır ve hakikati yoktur. Ancak sûretler ulvî yönden, yani âlem-i misâl'den inmişse, bunlar "hak ve sabittir".

Rahmânî zuhuratlar da kendi içinde ikiye ayrılır:

1. Keşf-i mücerred: Görülen hayalî sûretlerin tabire muhtaç olmayıp his âleminde aynıyla zuhur etmesi halidir. Bu tür zuhuratlar, Peygamber Efendimiz'in hakikatini nûr şeklinde görmek gibi tecrübeleri içerir ve "tatbik ve amel edilebilir niteliktedir".
2. Keşf-i muhayyel: Görülen hayalî sûretlerin, kendisine münasebeti olan hissî sûretler ile tabire muhtaç olması halidir. Bu tür zuhuratlar, görülen sembollerin yorumlanmasını gerektirir.

Kitapta verilen örneklerde, Peygamber Efendimiz'i hasta görmek gibi durumlar, gören kişinin kendi hastalığının bir yansıması olarak yorumlanır, zira O'nun her zaman zinde olduğu belirtilir. Ayrıca, Peygamber Efendimiz'i tam olarak kendi varlığında oluşturamayan kişilerin rüyâları "nefs-î benlik" ve "hayal-î esmâlar-ı" mertebesinde değerlendirilir. Ancak bu tür hayalî zuhuratların dahi "rahmet" olduğu vurgulanır.

Sonuç olarak, kitabın asıl dayanağı, rüyâların sadece birer düş değil, manevî mertebelerin ve hakikatlerin tecellî ettiği bir alan olduğu düşüncesidir. Bu tecellîlerin kaynağına ve niteliğine göre rüyâların yorumlanması ve sâlikin manevî gelişimine katkısı ele alınır.