İbrâhîmiyet mertebesi ne anlama gelir?

İbrâhîmiyet mertebesi, Cenâb-ı Hakk'ın Hz. İbrâhîm'e hullet dostluk elbisesini giydirmesiyle, yani ilmî mânâda idrâk ettirmesiyle zuhur eden bir makâmdır². Bu mertebede esmâ-i hakikatler Hz. İbrâhîm'de "tahallül" ve tahakkuk ederek ona "Halîl" lakabını kazandırmıştır². Hz. İbrâhîm'in "halîlullâh" olması, Hak ile arasındaki dostluğun her gözeneğe nüfûz ettiği bir hâli ifade eder (Halîlullâh). Bu, muhabbetten daha içli ve mârifetten daha samimî bir bağdır (Hullet (Dostluk)).

Bu mertebenin temel özelliği, kulun kendi varlığında ve âlemin varlığında Hakk'tan başkasının olmadığını fiiller mertebesiyle idrâk etmesidir ki buna "zâtsız tevhid" denir¹. Hz. İbrâhîm'in "lâ uhibbu'l-âfilîn" (batanları sevmem) diyerek yüzünü gökleri ve yeri yaratana çevirmesi, bu hullet makâmının başlangıcıdır (Halîlullâh). İbrâhîmiyet mertebesi, aynı zamanda benlikten tamamen kurtulma mertebesidir; Hz. İbrâhîm'in rüyasında oğlunu boğazladığını görmesi, kendi nefsini boğazladığını idrâk etmesiyle açıklanır⁵·⁶.

Namazdaki kıyam duruşu mânevî olarak İbrâhîmiyet mertebesine ulaşmayı ve "tevhid-i ef'al" (fiillerin birliği) hakikatini idrâk etmeyi temsil eder⁴. Hz. İbrâhîm'in "halkın babası" anlamına gelen "Ebrahem" lakabı da, kendi varlığında İbrâhîmiyet mertebesine gelen kişinin, varlığında bulunan halkın da babası olmasıyla açıklanır⁷. Bu mertebe, Allah'a sesini duyurma mertebesi olarak da ifade edilir⁸. İbrâhîmiyet mertebesindeki Allah inancı ve bilgisi, Mûsevîyet, Îsevîyet ve Muhammediyet mertebelerindeki inanç ve bilgiden farklı bir idrâk seviyesidir⁹.