İnsân-ı Kâmil (Cilt 3) "İnsân-ı Kâmil" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitabın asıl dayanağı, İnsân-ı Kâmil'in Hakîkat-i Muhammediyye ile olan sıkı bağıdır. Kaynaklarda belirtildiği üzere, "İnsân-ı Kâmil" genel anlamda sıfat mertebesi itibarıyla Zât'ın ilk tecellisinin bir ismi olan "Hakikat-i İnsaniye-Hakikat-i Muhammediyye" olarak da anılır. Bu mertebenin zuhur mahalli ise Peygamber Efendimiz (s.a.v.)'dir. Dolayısıyla, İnsân-ı Kâmil vasfı bir tanedir ve sadece O'na aittir. İnsân-ı Kâmil, bütün sahalarda sıfat-ı ilâhiye ve esma-i ilâhiye ve rabbül erbab cihetinden kemâlât sahibi olan insan demektir.

Kitapta, İnsân-ı Kâmil'in hayat mertebesi de ayrıntılı olarak ele alınır. Allah'ın halktaki hayatı tam ve bir olmakla birlikte, halk kendi durumlarına göre o hayatta değişik şekiller alır. Ancak Zât mertebesindeki hayat, sadece insana mahsus bir hayattır ve diğer bütün mertebeleri kapsar. İnsân-ı Kâmil, hayatın tam suretiyle zuhur ettiği kişidir; onda ne izafet ne de mecaz vardır, Hak'ın vücudu ile mevcuttur. Bu durum, onun Hak'ka yakınlığının hiçbir hallerle ilgili olmadığını gösterir.

Ayrıca, İnsân-ı Kâmil'in ilim sıfatı tecellisi de önemli bir yer tutar. Hakikat-i Muhammediyye olan kul, bütün âlemi içinde bulundukları duruma göre bilir. Zaman ve mekân mefhumu olmadan zuhur eden ve edecek olan her şeyi bilir, çünkü her şey zaten kendi zuhurlarıdır. Bu ilim, keşfe ve zevke dayanan aslî ve hükmî bir ilimdir. Bu cem-i icmal-toplu ilimler, Hakikat-i Muhammediyye'nin ilk nokta zuhur mahalli olan Hazret-i Muhammed'de bulunur ve ondan sonra gelen Kâmil İnsanlar da bu ilimleri idrak etmeye çalışırlar. Kitabın kendisi de bu tecelliyle yazılmış bir eser olarak, gönül âleminden gelen bilgileri okuyuculara aktarmayı hedefler.