İnsân-ı Kâmil (Cilt 4) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük irfânî dersler, onun mânevî yolculuğunda (seyr-i sülûk) ilerlemesini sağlayan temel uygulamalardır. Bu dersler, kişinin kendi nefsini tanıması ve Rabb'ini idrâk etmesi esasına dayanır. Kitapta belirtildiği üzere, "men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh" (kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır) hadîsi, ârifliğin ve dolayısıyla irfânî derslerin ana menşeidir.

Feth-i Karîb ve Nefsin Fethi: İrfânî derslerin en başında "feth-i karîb" yani kişinin kendi nefsini fethetmesi gelir. Bu, kişinin vehim ve hayalden kurtularak beden mülkünü Hakîkat'e açmasıdır. Bu fetih, diğer fetihlere giden yolu açan ilk adımdır. Sâlik, bu fethi gerçekleştirmeden diğer mânevî mertebelere ulaşamaz.

Mertebî Seyr-i Sülûk: İrfânî dersler, sâlikin mertebe mertebe ilerlemesini gerektirir. Bu ilerleme, "urûc-yükseliş fethi" olarak adlandırılır ve gerçek bir Hakk yolcusunun, irfân ehlinin kontrolünde, ilâhî mertebeleri seyr-i sülûk ederek Mi'râc etmesidir. Her geçtiği ders ve dersin ifade ettiği mânâ ve saha kendisine "feth" olunur, yani açılır. Örneğin, İbrâhimiyyet mertebesinin fethi, İbrâhim aleyhisselâmın ayak izlerini takip etmekle; Museviyyet mertebesinin fethi, Hayber kalesinin fethiyle; İseviyyet mertebesinin fethi, Kûds-ü Şerif'in fethiyle ve Muhammediyyet mertebesinin fethi de Kâ'be-i Muazzama'nın fethiyle ilişkilendirilir. Bu fetihlerde Hz. Ali Efendimizin rolü büyük olarak zikredilir.

Esmâ-i İlâhiyye ve Sıfât-ı Sübûtiyye İdrâki: Ölüm yaşantısı üzerinden yapılan açıklamalarda, kişinin son nefesini verdiğinde yok olmadığı, başka bir âleme geçtiği belirtilir. Bu geçişte, kişinin sıfât-ı sübûtiyye (Hayat, İlim, İrade, Kudret, Kelâm, Semi, Basar) ve esmâ-i ilâhiyye ile olan ilişkisi vurgulanır. İrfânî dersler, bu sıfat ve isimlerin kişinin kendi vücud mülkünde şuur ve idrâklenmesini sağlar.

Sabır ve Zikir: Kehf Suresi 28. âyetinde geçen "Vasbir nefseke meallezîne yed'ûne rabbehum bil ğadâti vel aşiyyi yurîdûne vechehû" (Sabah akşam Rablerine, O'nun rızasını dileyerek dua edenlerle birlikte sabret) ifadesi, sâlikin nefsiyle sabretmesini ve sabredenlerle birlikte olmasını öğütler. Bu, irfânî derslerin önemli bir parçasıdır; zira sabır, nefsin aşırılıklarından korunmak ve Hak'ın vechini talep etmek için gereklidir. Gecenin bir kısmında ve yıldızların batışı sırasında Allah'ı tesbih etmek de (Tûr Suresi 49. âyet) fenâfillâh makâmına ulaşmak için yapılan bir zikirdir.

Mürşid-i Kâmil Rehberliği: Fetihlerin devamı ve zâtî fetihler için Allah'ın yardımı ve kâmil bir ârifin nezareti şart koşulur. Bu, irfânî derslerin bir mürşid-i kâmil rehberliğinde alınması gerektiğini gösterir. Nusret Tura Efendi gibi mürşidler, sâlikleri gaflet uykusundan uyandıran ve onlara Hak yolunda nusret eden kimselerdir.

Namaz ve Kıble: Sâlikin tevhidî eğitim sürecinde yedi nefs mertebesi ve İbrâhimiyyet, tevhid-i ef'âl mertebesi boyunca kıblesi Kâ'be-i Muazzama'dır. Tevhid-i esmâ mertebesine gelindiğinde ise Museviyyet tenzih kaideleri üzerine eğitim sürdürülür ve kıble "kudsiyyet" olur. Bu, her mertebenin kendine özgü bir yönelimi ve idrâki olduğunu gösterir.

Tüm bu dersler, sâlikin "Gönül Mekke"sini fethetmesini ve Hakîkat-i Muhammediyye'ye ulaşmasını amaçlar.