İrfan Mektebi ve Hakk Yolu kitabına göre Mârifet ne anlam taşır?

Mârifet, tasavvufta sâlikin Hakk'ı bilfiil tanıma mertebesidir ve sülûkun amaçladığı son noktadır. Klasik tasavvuf sülûku şerîat, tarîkat, hakîkat ve mârifet olmak üzere dört mertebeden oluşur. Şerîat dış kuralların öğrenilmesi, tarîkat sülûka girilmesi ve mürşidle bağ kurulması, hakîkat Hakk'ın doğrudan müşâhedesi iken, mârifet Hakk'ı bilfiil tanıma ve vâsıllığın kemâlidir (K1-240; K1-164).

İrfan Mektebi ve Hakk Yolu, Necdet Ardıç'ın tasavvuf serisinin 14. kitabı olup, nefs mertebelerini ve Hakk yolunu anlatan temel bir eserdir⁴·⁵. Bu eser, mârifet mertebesinin talipli gönüllere aktarılan bir hakikat olduğunu ifade eder¹. Kitap, nefs mertebelerini tamamladığını düşünenlerin bile Nefs-i Safiye dairesi veya Tevhid-i Ef’âl dairesi içinde kalabileceğini belirterek, mârifetin daha ileri bir idrâk seviyesi olduğunu ima eder¹·².

Hakk yolcusunun mârifette ilerlemesi öncelikle kulak yolundan başlar ve bu mârifet kökleştikçe ilme'l-yakîn (bilgiyle kesinlik) mertebesi oluşur³. Bu süreçte kâmillerin sohbetinin çok büyük bir etkisi vardır; zira noksan mârifetler Hakk yolcusunun yolunu bağlayabilir. Eğer kâmil bir sohbet bulunamazsa, muhakkiklerin (gerçekleri araştıranların) eserlerini mütalaa etmek gereklidir³. Mârifet, ilimden farklı olarak, öğrenilen bilgi değil, müşâhede ile yaşanmış hâldir. Bu bağlamda, "O kimse ki gül yanaklıdır, onun sakalı ve bıyığı daha yeni terlemektedir; o ilim ve mârifet mekteplerinde yeni yazılıdır" ifadesi, mârifet yolunda henüz başlangıçta olan bir sâliki tasvir eder⁶.