İrfan nedir?

İrfân, Arapça "ʿarafe" kökünden gelmekte olup "bilmek, tanımak" anlamlarına gelir; ancak "ilim"den farklı olarak hususî ve tecrübî bir bilgiyi ifâde eder¹. Tasavvufta sâlikin Hakk'ı bilfiil tanıma mertebesi olan mârifet ile aynı anlamda kullanılır ve sülûkun en üst mertebesi olarak kabul edilir. İrfân, bilginin ötesinde, Hakk'ın doğrudan müşâhedesiyle, zevk ile ve Allah'ın ihsânıyla elde edilen vehbî bir hâldir¹. Bu, delillerle değil, doğrudan yaşayarak idrâk edilen bir bilgidir¹.

İrfânın başlıca özellikleri şunlardır: Keşfî olması, yani delille değil, doğrudan müşâhedeyle elde edilmesi; Vehbî olması, yani Allah'ın ihsânıyladır, çalışmakla değil, ancak hazırlıkla elde edilmesi; Zevkî olması, yani tadılır, anlatılmaz, "tadan bilir" ilkesiyle açıklanması; ve Hâl olması, yani bilgi ile oluşun birliği, ârifin bildiği şeyin kendisi olması¹. İrfân yoluna giren kimse, beşerî düşünce sınırlarını aşarak şartlanmalardan kurtulur ve bu yolda ilerlemeyen bir yaşantı kişilerin ayaklarında pranga olur³. Ârif, yani irfân sahibi kimse, Rabbini tanır; âlim ise Rabbini ispat eder¹. Bu ayrım, irfânın sadece teorik bilgi değil, aynı zamanda yaşanan ve hissedilen bir hakikat olduğunu gösterir. "Nefsini bilen Rabbini bilir" hadîsi, irfânın temel mesnedidir ve kişinin kendi nefsini tanımasıyla Hakk'ı tanıması arasındaki bağı vurgular¹.