Îseviyye Fassı'nda peygamber Hz. Îsâ'nın hangi sahnesi merkezîdir?

Îseviyye Fassı'nda Hz. Îsâ'nın merkezî sahnesi, Allah'ın ona yönelttiği "Beni ve anamı Allah'tan başka iki ilâh edinin diye insanlara sen mi söyledin?" sorusudur¹. Bu soru, Hz. Îsâ'nın "makām-ı imtihân ve ihtibârda kāim" olduğunu, yani sınanma ve imtihan makamında bulunduğunu gösterir. Yüce Allah, bu hitapla Hz. Îsâ'ya ayrılık makamında tecellî etmiş ve "Sen" hitabıyla onu cem'in özünde ayırmıştır. Hz. Îsâ'nın bu soruya edeple cevap vermesi beklenir, zira hikmet, cem'in özü ile ayrılıkta cevabı gerektirir¹. Bu sahne, Hz. Îsâ'nın neş'et-i Îseviyye'sinin bir yansımasıdır; zira onun varlığı, hem hakikati belli olan sudan (mâ-i muhakkak) hem de vehmedilen sudan (mâ-i mütevehhem) meydana gelen bir oluşumu ortaya koyar². Bu durum, Hz. Îsâ'nın hayatının bu iki vecih üzere oluştuğunu ve zaman zaman bu özelliklerinden birinin kendisinde ağır bastığını ifade eder². Hz. Îsâ'nın mucizeleri de bu neş'et-i Îseviyye'nin bir parçasıdır; anadan doğma körü ve alaca illetine şifa vermesi gibi harikalar, "Allah'ın izniyle" gerçekleşir ve bu, mütekellim zamirine nispet edilen her şeyin gerçekleşme ve vehim üzerine olduğunu gösterir³. Bu merkezî sahne, aynı zamanda, insanların Hz. Îsâ'nın mukayyed sûretiyle Hakk-ı Mutlak'tan perdelenmelerini ve Hakk'ın tüm mazharlarda zâhir olduğunu müşâhede edememelerini de ortaya koyar⁴.