İsrâ 1 ayeti Muhammediyye Fassı'nda nasıl yorumlanır?

İsrâ Sûresi'nin ilk ayeti, Muhammediyye Fassı'nda Hz. Muhammed'in (s.a.v.) mânevî seyrinin ve Hakîkat-i Muhammediyye'nin varoluştaki merkeziyetinin bir ifadesi olarak ele alınır. Bu ayetteki "kulunu" ifadesi, Hz. Muhammed'in hem en yüce kulluk makamında olduğunu hem de Hakîkat-i Muhammediyye'nin bir tecellisi olarak tüm varlık mertebelerini kapsadığını gösterir. Hakîkat-i Muhammediyye, tasavvuf mâverâsının en yüksek kavramı olup, İslâm kâinat nizamının merkez taşıdır². Bu hakikat, ahadiyet mertebesiyle vâhidiyet mertebesi arasındaki farkı belirginleşmemiş olmak ile belirginleşmiş olmaktan ibaret kılan bir köprüdür; yani sıfatlar ve isimler mertebesi olan vâhidiyet, Hakîkat-i Muhammediyye olarak da adlandırılır¹. Hz. Muhammed'in hakikati, bütün belirginleşmelerin başlangıcı olması itibarıyla varlıkta tek ve eşsizdir¹. Ayetteki "Mescid-i Haram'dan Mescid-i Aksa'ya" seyr, Hakîkat-i Muhammediyye'nin zât mertebesinden sıfat mertebesine doğru olan tecellîsini simgeler. Bu seyr, Rahmâniyyet mertebesinden zât mertebesinin işlediği bir fiilin gözler önüne serilmesi olarak da düşünülebilir, ki burası zaten Hakîkat-i Muhammediyye'dir³. Fir'avn'ın hakikatinin dahi Hakîkat-i Muhammediyye'ye bağlı olması⁴ ve Nûr-u Muhammedî'nin⁴ bu hakikatin nur mertebesindeki adı olması⁵, Hakîkat-i Muhammediyye'nin tüm varoluşu kuşatan yönünü pekiştirir. Bu bağlamda, İsrâ ayeti, Hz. Muhammed'in mânevî seyrinin, Hakîkat-i Muhammediyye'nin tecellîlerini müşâhede etme ve bu hakikatin tüm varlık üzerindeki etkisini idrâk etme yolculuğu olarak yorumlanır.