İsrâ 70 ayeti Terzibaba çizgisinde nasıl şerh edilir?

İsrâ 70'teki "biz Âdemoğlunu kerîm kıldık" ayeti, Terzibaba çizgisinde, Âdem'in tüm Esmâ'yı kabule müsait câmî bir mahalle sahip olmasıyla açıklanır. Bu câmîlik, insanın halîfe olma vasfının temelini oluşturur. Halîfe, lugatte "ardından gelen, vekîl" anlamına gelir ve tasavvufta insanın Hak'tan aldığı emaneti taşıma vasfının ismidir. Bu emanet, Esmâ-i İlâhiyye'nin yeryüzünde izhârına mahal olmaktır. İnsan, Esmâ'ya nisbeten bir ayna gibidir; kendi başına müstakil bir vücud iddia etmez, ancak mücellâ olduğu ölçüde aksedeni gösterir. Terzibaba, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem eserini şerh etmesiyle de bilinir¹. İbn Arabî'nin Âdemiyye Fassı'nda işlediği gibi, halîfelik Esmâ'nın talep ettiği zuhûr mahallinin doldurulmasıdır; Esmâ ancak sûret-i kâmilde toplandıkça hilâfet vasfı tahakkuk eder. Bu sûretin câmîliği insanı, ondaki câmîliğin tahkîki ise insân-ı kâmili getirir. Terzibaba, tasavvufî irfan geleneğini modern döneme taşıyan önemli bir mürşiddir ve eserlerinde Kur'an ve sünnet çizgisinde, şeriatın zahirini ihmal etmeden tasavvufu işler². Bu bağlamda, İsrâ 70'teki kerâmet, insanın Hak'ın tecellîlerine mahal olma ehliyeti ve bu emaneti taşıma sorumluluğu olarak idrâk edilir.