İsrâ 70 ayetini Âdemiyye Fassı bağlamında nasıl anlamalıyız?

İsrâ 70. ayet, Âdemiyye Fassı'nın temel konularından biri olan insanın eşref-i mahlûkat oluşunu irfânî bir perspektifle ele alır. Bu ayetteki "şereflendirme" (tekrim), insanın sadece fiziksel bir varlık olmanın ötesinde, manevî bir derinliğe sahip olduğunu gösterir. Tasavvufî anlayışa göre, bu şereflendirme, insanın "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti" olmasıyla doğrudan bağlantılıdır. Yani insan, Allah'ın tüm isim ve sıfatlarının kendisinde tecellî edebildiği yegâne varlıktır. Bu durum, Bakara Sûresi'ndeki "ona bütün isimleri öğretti" (Bakara 31) ayetiyle de desteklenir ve insanın bu ilahî emaneti taşıma kapasitesini ortaya koyar.

Âdemiyye Fassı, insanın bu özel konumunu, onun halîfetullah olma vasfıyla açıklar. Halîfetullah olmak, sadece yeryüzünde bir temsilci olmak değil, aynı zamanda Hak'ın iradesini ve hükümlerini kendi varlığında tecellî ettirebilme yeteneğidir. Bu bağlamda, İsrâ 70'teki şereflendirme, insanın diğer varlıkların çekindiği ilahî emaneti yüklenmesiyle de ilişkilendirilir. Emânet Âyeti (Ahzâb 72), göklerin, yerin ve dağların yüklenmekten çekindiği emaneti insanın yüklendiğini belirtir; bu emanet, tasavvufî yorumda "esmâ-i ilâhiyye'nin câmî mahalliyeti" olarak açıklanır. Dolayısıyla, İsrâ 70, insanın bu emaneti taşıma kapasitesi ve bu kapasiteden kaynaklanan üstünlüğü nedeniyle şereflendirildiğini ifade eder. Bu, insanın sadece dünyevî değil, aynı zamanda uhrevî ve manevî bir sorumluluğa sahip olduğunu gösterir¹. İnsan, bu şereflendirme sayesinde Hak ile özel bir ilişki kurma potansiyeline sahiptir ve bu ilişki, onun varlığının hakikatini idrak etmesiyle derinleşir².