İsrâ 70 ayetinin irfânî yorumu nedir?

İrfânî yorum, Kur'ân ayetlerinin çok katmanlı anlamlara sahip olduğunu kabul eder; bir ayetin içerisinde zat, sıfat, esmâ, ef'al mertebeleri bulunabileceği gibi, şeriat, tarikat, hakikat ve ma'rifet mertebeleri de vardır². İsrâ 70. ayetinin irfânî yorumu da bu çok katmanlılık içinde değerlendirilir. Ayette geçen "insanı mükerrem kıldık" ifadesi, irfânî bakış açısıyla, insanın sadece fiziksel olarak değil, aynı zamanda ruhsal ve manevi olarak da bir üstünlüğe sahip olduğunu gösterir. Bu üstünlük, insanın Hakikat'i idrak etme ve O'na yönelme potansiyelinde gizlidir. İrfan ehli, "innâ lillâhi" (biz Allah içiniz) ifadesinde olduğu gibi, kendilerini Hak'la ilişkilendiren ve bu birliği idrak eden kimselerdir³. İrfânî tefsir, ayetlerin hikmetini kalpteki tecelliler üzerinden açıklar ve bu tecelliler, insanın iç dünyasında hakikatin doğuşunu ve Allah'ın kelâmının kalpte dirilmesini sağlar¹. Bu bağlamda, İsrâ 70'teki "mükerrem kılma" hali, insanın kendi nefsini terbiye ederek, kalbini arındırarak ve Hakikat'e yönelerek ulaşabileceği bir mertebe olarak anlaşılır. İrfan ehli, eşyayı ve maddeyi dahi alemlere yayılmış Kur'an-ı fiili olarak görür ve her görülenin kendi varlığında bir ayet olduğunu bilir; bu idrak, "seyru evtan" yani evvela kendini tanıyıp sonra da mertebe mertebe alemleri tanıyanlara mahsustur⁴. Dolayısıyla, İsrâ 70'in irfânî yorumu, insanın kendi iç âlemindeki Hakikat'i keşfetme yolculuğunu ve bu yolculukta elde ettiği manevi üstünlüğü vurgular.