İsrâ Sûresi Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Eser, sâlikin günlük hayatında mânevî ilerlemesini sağlayacak irfânî dersleri şu veçhelerden ele alır:

1. Esmâ-i İlâhiyye'yi Faaliyete Geçirme: Sâlikin kendi içindeki atıl kalmış Esmâ-i İlâhiyye'yi ilmi gelişmelerle faaliyete geçirmesi, "mirac yaptıracak iç dinamikler" olarak sunulur. Bu, günlük beşerî yaşamda çok az kullanılan bu esmânın farkına varılması ve aktif hale getirilmesiyle gerçekleşir. Bu sayede sâlik, kendindeki gücün farkına varır ve yapamam dediği şeyleri yapmaya başlar. (Kaynak 2)

2. Kur'ân'ın Hakikatlerini İdrak Etme: Kur'ân-ı Kerîm'in sadece zâhirî okunuşuna değil, mânâsına ve özüne yönelmek, sâlik için en önemli irfânî derslerden biridir. Kur'ân'ın Allah'ın zâtının kelâmı olduğunu idrak etmek, zâtî tecellilere mazhar olmanın yoludur. Bu idrak, kişinin dünyada iken ulûhiyyet mertebesini idrak etmesi ve Cenâb-ı Hakk'ın kendisindeki varlığını bilerek yaşaması anlamına gelir. Kur'ân, nefsdeki hayal ve vehim hastalığına en büyük deva olarak sunulur. (Kaynak 5)

3. Hak'tan Gelen Tecellilere İrfâniyetle Tepki Verme: Sâlik, bu âlemdeki bütün varlıklarda Cenâb-ı Hakk'ın Esmâ-i İlâhiyyesi'nin mutlak zuhurunu bilmeli ve görmelidir. Bu tecellilerle karşılaştığında, arif kişi olarak kendisindeki Hakk'ı korumak zorunda olduğundan, irfâniyetle tepki vermelidir. Bu, "şu şöyle yaptı, bu böyle yaptı" diyerek Allah'tan başka ilâhlar ortaya koymaktan kaçınmak ve faili mutlak olarak Allah'tan başka görmemek demektir. (Kaynak 6)

4. Geçmiş ve Gelecek Algısı: Sâlik, "geçen geçmiştir, gelecek ise mübhemdir" düsturuyla geçmişle üzülmekten kaçınmalı, her gelen ânı değerlendirmelidir. Hakikati İlâhiyye'nin bizlere ulaşamadığı dönemleri cahiliye devri olarak görüp, hayatını yeni bir doğuş ve Hakikati İlâhiyye üzerine başlatmalıdır. (Kaynak 1)

5. Tayyib Rızık ve Mertebeler: Her mertebenin kendine özel rızkı olduğu gibi, hakikat yolundaki rızık ilmi İlâhî'dir, gerçek ruhun gıdasıdır. Sâlik, ulûhiyyet ilmini ve tevhid ilmini talep ederek tayyib rızka yönelmelidir. (Kaynak 1)

6. Sırat-ı Müstakim ve Sıratullah: Sâlik, şeriat ve tarikat mertebesi itibarıyla sırat-ı müstakim üzerinde olmalı, bu aşamadan sonra ise sıratullah'a, yani "esrâ" yoluna geçmelidir. Bu yolda helezon şeklinde yükselmek, mânevî ilerlemenin bir gereğidir. (Kaynak 5)

7. İnsân-ı Kâmil'in Aynası: Kendi hakikatini göremeyen sâlik, en yakınındaki hakikati de göremez. "Göz ona derler ki kendi hakikatini görsün." Bu hakikati görmek için bir aynaya ihtiyaç vardır ve bu ayna İnsân-ı Kâmil'dir. İnsân-ı Kâmil, sâlikin gözünü açar ve kendi gerçek halini tanımasına yardımcı olur. (Kaynak 1)

8. Amel Defteri ve Nefis Muhasebesi: Her insânın amel defteri (kuşu) boynuna dolanmıştır. Sâlik, dünya üzerinde yaptığı her işin bu kitaba tafsilatlı olarak geçtiğini bilmeli ve nefis muhasebesi yapmalıdır. İkindi namazında melekler nöbet değiştirdiğinde, yapılan istiğfarların kötü fiilleri silme ihtimali vardır. Bu, sâlikin sürekli bir öz denetim ve tövbe halinde olmasını gerektirir. (Kaynak 4)

Bu dersler, sâlikin hem kendi iç dünyasında hem de dış dünyayla olan ilişkilerinde Hakikat-i İlâhiyye'ye uygun bir yaşam sürmesi için rehberlik eder.