İstiğfar nedir?
İstiğfar, Allah'tan günahların bağışlanmasını dilemek ve mağfiret talep etmektir. Tasavvufta bu, sadece dil ile "estağfirullah" demekten öte, kalbin günahtan pişmanlık duyması ve bir daha o günaha dönmemeye azmetmesi anlamına gelir¹. İrfan ehli için istiğfar, günahlardan arınmanın yanı sıra, sâlikin her an yeni bir tecelli ile yükselmesi sebebiyle bir önceki makamdaki hâlinden dolayı yaptığı bir talep olarak da anlaşılır; zira nefs ve benlik sahibi kimseler için kendi varlığı dahi en büyük istiğfar sebebidir²·³. Bu, Hz. Peygamber'in (s.a.v.) istiğfarının günahlarından değil, sürekli terakkî hâlinde olmasından kaynaklandığı yönündeki irfânî açıklamayla da desteklenir⁴.
Detaylı cevap
İstiğfar, Arapça "ğ-f-r" kökünden gelir ve örtmek, gizlemek anlamlarına gelir; Allah'ın "Ğafûr" ve "Ğaffâr" isimleri de bu köktendir¹. Kur'ân-ı Kerîm'de Nûh Sûresi 71:10-12'de "Rabbinizden mağfiret dileyin; çünkü O çok bağışlayıcıdır" buyrulurken, Âl-i İmrân Sûresi 3:135'te "...günahları için istiğfâr ederler" ifadesi yer alır. Zâriyât Sûresi 51:18'de ise "Seher vakitlerinde istiğfâr ederlerdi" denilerek istiğfarın faziletine işaret edilir¹. Hadîs-i şerîflerde de istiğfarın önemi vurgulanır; Hz. Peygamber'in günde yetmiş kereden fazla istiğfar ettiği ve istiğfarı kendisine lâzım kılan kimseye Allah'ın her sıkıntıdan bir çıkış yolu gösterdiği belirtilir¹. İrfan ehli, Hz. Peygamber'in istiğfarını günahlarından değil, her an yeni bir tecelli ile yükseldiği için bir önceki mertebedeki hâlinden istiğfar etmesi olarak yorumlar⁵·⁶·⁷. Bu anlayışa göre, sâlikin kendi varlığı ve benliği dahi istiğfar sebebidir, çünkü beden bir binektir ve asıl olan "ben neyim, kimim?" sorularına şuurlanmaktır³·⁸. Geçmişte boşa geçen zamanlar için de istiğfar edilmesi gerektiği, bu istiğfar ile acziyetin idrak edilerek Allah'tan af dilenmesi gerektiği ifade edilir⁹·¹⁰. Seher vaktinde yapılan istiğfar ise, bir gün öncesinin üstünde olunduğundan, yani ilerleme kaydedildiğinden dolayı önceki şuur ve idrak düzeyi için yapılan bir istiğfardır¹¹. İstiğfar, kalbe inen ilâhî rahmetin kabulünden dolayı ortaya çıkan bir pişmanlık ve arınma hâlidir¹².
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1İstiğfar
- 2Feth Sûresi · s.21“(Bende günde 70 veya 100 def’a istiğfar çekerim) sözüdür. Genel anlamda istiğfar, günahlardan arınmak için nefs ve benlik sahibi kimseler tarafından çekilir. Hz”Oku
- 3Zekât ve İnfâk · s.202“İstiğfar edenler, zâhiri olarak günahlarından istiğfar edenler, diğer yön ile kendi varlığından istiğfar etmek, insânda benlik oluşturduğu için kendi varlığı en”Oku
- 4Esmâü'l-Hüsnâ (Cilt 1) · s.143“(Bende günde 70 veya 100 def’a istiğfar çekerim) sözüdür. Genel anlamda istiğfar, günahlardan arınmak için nefs ve benlik sahibi kimseler tarafından çekilir. Hz”Oku
- 5Terzi, Elif, Terâzî, Teradî — İrfan Mektebi, Kırk Seyir · s.79“İstiğfar konusuna gelince, O nun istiğfarı günah yüzünden değil, O her an bir yeni bir tecelli ile yükseldiğinden bir evvelki mertebe de ki halinden istiğfar et”Oku
- 6Bürûc Sûresi · s.21“İstiğfar konusuna gelince, O nun istiğfarı günah yüzünden değil, O her an bir yeni bir tecelli ile yükseldiğinden bir evvelki mertebe de ki halinden istiğfar et”Oku
- 7Yehova Şahitleri ile Mülâkât · s.104“İstiğfar konusuna gelince, O nun istiğfarı günah yüzünden değil, O her an bir yeni bir tecelli ile yükseldiğinden bir evvelki mertebe de ki halinden istiğfar et”Oku
- 8Âl-i İmrân Sûresi · s.17“İstiğfar edenler, zâhiri olarak günahlarından istiğfar edenler, diğer yön ile kendi varlığından istiğfar etmek, insânda benlik oluşturduğu için kendi varlığı en”Oku
- 9Namaz Sûreleri (Cilt 2) · s.97“Bu tesbîhin yanında geçmişte değerlendirilemeyip boşa geçen zamanlar için de istiğfar edilmektedir. Bizler bu istiğfarı edelim ki onlardan sorumlu olmayalım. Bu”Oku
- 10Zekât ve İnfâk · s.121“Bu tesbîhin yanında geçmişte değerlendirilemeyip boşa geçen zamanlar için de istiğfar edilmektedir. Bizler bu istiğfarı edelim ki onlardan sorumlu olmayalım. Bu”Oku
- 11Zâriyât Sûresi · s.50““bil-eshâri” seherde seher ile birlikte istiğfar ederledi. Demek ki bu seherin ne olduğunun farkındalığı, idraki mevcuttur. Bu istiğfar bir gün öncesinin üstünd”Oku
- 12Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 6 · s.33““Be-istiğfâr”daki “bâ” fazladandır. “İstiğfâr-ı dürr” (inci istiğfarı), benzetilenin kendisine benzetilene bağıntısı kabilinden bir bağıntı tamlamasıdır. “İnci ”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.