İzmir İrfan Sohbetleri CD 1 (1998-2000) Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük irfânî dersleri, öncelikle gönlünü dünya muhabbetinden temizleyip Hakk'ın muhabbetiyle doldurma üzerine kuruludur. Kitapta belirtildiği gibi, "bir kabın içi dolu ise oraya bir şey konmaz" ve "kirlenmiş eskimiş, bozulmuş bir şey varsa onun üstüne taze bir şey konmaz." Bu benzetmeyle sâlikin gönlünü dünya pasından, kirinden ve madde bağlantılarından arındırması, yerine Hakk'ın muhabbetini doldurması gerektiği vurgulanır. Bu, niyet ekseninde kalbin Hak'ka yönelimi ve fiil ekseninde bu niyeti amellerle desteklemesi anlamına gelir.

İkinci önemli ders, nefsin terbiyesidir. Nefs-i Emmâre'nin zikrinin "Lâ ilâhe illâllah" olduğu belirtilir ve bu kelimenin "ilâhlar yok, ancak Allah var" anlamıyla gönüldeki Hakk'ın dışındaki tüm muhabbetleri ortadan kaldırdığı ifade edilir. Nefsi öldürmek değil, ikna etmek ve terbiye etmek esastır. Nefsin, yapılan işlerin kendi menfaatine olduğunu anladığında yardımcı olacağı belirtilir. Bu, sâlikin hâl ekseninde nefsini kontrol altına alarak, onun olumsuz etkilerinden arınması ve mârifet ekseninde nefsini tanımasıyla gerçekleşir.

Üçüncü ders, her durumda Hakk'ın hikmetini gözeterek kendi doğrularını bulmaya çalışmaktır. İrfan ehli, hiçbir şeyi kısıtlamaz, açık kalpli ve geniş fikirli bakar meselelere. Muhyiddin İbn Arabî'nin "yayın eğriliği doğruluğundandır" sözü, görünenin ötesindeki hikmeti idrak etmenin önemini vurgular. Bu, sâlikin olaylara yüzeysel bakmak yerine, derinlemesine düşünerek Hakk'ın her şeydeki muradını anlamaya çalışmasıdır. Yapılan değerlendirmelerin bireysel düşünceden kaynaklandığı için yanlış olabileceği, bu nedenle "Allahualem vardır bir hikmeti" diyerek her şeyi kendi haline bırakmak gerektiği ifade edilir. Bu, sâlikin mârifet makâmında, Hak'kın her tecellisinde bir hikmet olduğunu idrak etmesidir.

Son olarak, sâlikin bu beden yumurtasından çıkıp ruh âlemine doğru açılması, yani kendine yönelmesi ve gönül âleminde açılması gerektiği belirtilir. Bu açılım, kişinin kendi varlığını bilmesi (mârifet-i nefs), kaynağını tanıması (mârifet-i mübdî) ve Hakk'a olan muhtaçlığını idrak etmesiyle gerçekleşir. Bu, sâlikin makâmî ilerlemesinde tevbe, sabır, tevekkül gibi makâmları aşarak mârifet makâmına ulaşması ve Hak'kı tanıması anlamına gelir. Bu süreçte sâlik, dervişliğin asaletini idrak ederek, her şeyi yerli yerinde kullanma bilincine erişir.