Kazâ ile kader arasındaki fark nedir?
Kazâ ve kader, tasavvufî anlayışta birbirinden ayrılmayan, ancak farklı mertebelerde tecellî eden iki ilâhî mefhumdur. Kazâ, Cenâb-ı Hakk'ın ilmi ve iradesinde ezelde belirlediği küllî ve icmâlî hükümleri, yani ilâhî programı ifade eder¹·². Bu, aynı zamanda "a'yân-ı sâbite" olarak da adlandırılır³. Kader ise, bu ilâhî programın madde âleminde, yani âlem-i şehadette zamana bağlı olarak zuhur etmesi, miktar miktar ayrılması ve tatbikidir¹·⁴. Dolayısıyla kazâ hükmün bütünü, kader ise bu hükmün tafsilâtı ve zuhurudur²·⁴.
Detaylı cevap
Kazâ ve kader meselesi, insanlık tarihi boyunca ilim ve fikir ehlinin zihinlerini meşgul etmiş, karmaşık bir konudur⁵. Bu karmaşanın temelinde, her grubun kendi idrak seviyesinden bakarak hakikatin bir kısmını tamamı zannetmesi yatar⁵. Tasavvufî bakış açısında bu meseleyi çözmek için ilâhî mertebeleri bilmek elzemdir⁵.
Kazâ, Cenâb-ı Hakk'ın ilâhî programıdır; hüküm ve hakim manasındadır¹. Bu program, "a'yân-ı sâbite" olarak da ifade edilir ve ilâhî olanı temsil eder³. Kazâ, toplu ve icmâlî bir hükümdür⁶. İki kısma ayrılır: "kazâ-yı mübrem" (kesinleşmiş kazâ) ve "kazâ-yı muallak" (şarta bağlı kazâ)⁶. Kazâ-yı mübrem, değişmeyen ilâhî hükümdür; örneğin Hz. Musa'nın zuhuru gibi⁶.
Kader ise, kazânın tafsilâtıdır; yani ilâhî programın madde âleminde, âlem-i şehadette miktar miktar zuhur etmesidir¹·⁴. Kader, miktar demektir ve halkiyyette zuhur eder³. Halk arasında genellikle "kader" kelimesi, kazâ hükmünde yanlış olarak kullanılır; oysa aslı "kazâ ve kader"dir¹. Kazâ-yı muallak ise, başka bir kazâ ve onun tafsili olan kader ile değiştirilebilir; nitekim "Kader kader ile reddolunur" hadisi bu durumu ifade eder⁶. Ancak kazâ mübrem ise, ne ilâhî kazâ ne de onun tafsili olan kader reddolunmaz⁷. Kaderin mahiyeti bir sır olup, Allah Teâlâ'dan başkası bu sırrı kesin olarak bilemez⁴·⁸.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.38“SORU: BAŞIMIZA GELEN HER OLAY KADER MİDİR? İkinci soru, başımıza gelen hadiseler kaderden midir bizden mi kaynaklanmaktadır? Her türlü hadise mutlak kader mi bi”Oku
- 2Bir Ressam Hikâyesi · s.35“(1) Kazâ ve Kader mevzuunda olduğudur. Öncelikle kısa bir hikâye olması kadar hayli düşündürücü olduğunu söylemeliyim. Efendi babamın yardımcı soruları ile hikâ”Oku
- 3İnci Tezgâhı (2) · s.71“------------------- Mutlak Kazâ kader, Muallak kazâ kader, Muallâk kaderin gerçekliği, Kûr’ân-ı Kerîm’in Sûrelerinin iniş sırasına göre değil, düzenleniş sırası”Oku
- 4A'yân-ı Sâbite · s.100“Gerçek şudur ki kaderin mahiyeti bir sırdır, Allah Teala’dan başkası bu sırrı kesin olarak bilemez. ------------------- Görüldüğü gibi buradaki bakış tamamen eh”Oku
- 5Kaza ve Kader
- 6Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.4836“Bilinmeli ki, Birinci ciltte çeşitli yerlerde açıklandığı üzere, "kazâ" toplu/icmâlî küllî hükümden ibarettir. Bu da iki kısımdır: Ya "kazâ-yı mübrem" (kesinleş”Oku
- 7Mesnevî-i Şerîf Şerhi - Cilt 3 · s.4841“Bu da iki kısımdır: Ya “kazâ-yı mübrem” veya “kazâ-yı muallak”tır; ve kader bu kazânın tafsili olup, onun zuhûr yeri bu âlem-i şehadettir (görünen âlem). Eğer k”Oku
- 8Kamer Sûresi · s.160“Gerçek şudur ki kaderin mahiyeti bir sırdır, Allah Teala’dan başkası bu sırrı kesin olarak bilemez. ------------------- Görüldüğü gibi buradaki bakış tamamen eh”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.