Kaza ve Kader nedir?
Kazâ ve kader, imanın altı esasından biri olup Allah'ın ezelî ilmiyle her şeyi takdir etmesini ve bu takdirin zamanla varlık sahasına çıkmasını ifade eder. Önemli bir incelik: bu iki terim kelâmî ıstılah ile tasavvufî (Ekberî) ıstılahta ters sırada tanımlanır; alıştığımız tabirlerde yer değiştirebilirler¹. Terzibaba'nın takip ettiği tasavvufî ıstılahta kazâ, Cenâb-ı Hakk'ın kişinin a'yân-ı sâbitesinde takdir ettiği programın tamamı, yani hükmedilmiş toplu hayat sistemidir². Kader ise bu programın zaman içinde miktar miktar, safha safha zuhûra çıkmasıdır³. Her iki tanımda da kul cüz'î iradesiyle sorumluyken, Hakk'ın küllî iradesi her şeyi kuşatır⁴.
Detaylı cevap
Kazâ ve kader kavramları, alıştığımız tabirlerde bazen yer değiştirse de¹, tasavvufî anlayışta belirli bir mertebe ve işleyişe sahiptir. Kazâ, Hakk Teâlâ'nın ezelden ebede kadar olmuş ve olacak her şeyin, her hâlini, zamanını ve mekânını ezelî ilmiyle bilip ona göre takdir etmesidir⁵. Bu, bir kişinin a'yân-ı sâbitesinde (eşyanın ezelî mahiyetleri) belirlenmiş olan toplu programdır⁶. Kamer Sûresi 49. ayetinde belirtildiği gibi, "Şüphesiz biz her şeyi bir ölçüye göre yarattık"⁴. Bu ilâhî program, hüküm mahiyetindedir⁷.
Kader ise, kazâda plânlanan bir şeyin yaratılması, varlık sahasına çıkarılmasıdır⁵. Kazâ olarak belirlenen bu programın, zaman içerisinde miktar miktar, bölüm bölüm zuhura çıkmasıdır⁶. Yani, kazâ bir depodaki suyun tamamı ise, kader her ay bir şişesini kullanmak gibi, miktarlar halinde ortaya çıkmasıdır⁷. Ra'd Sûresi 39'da geçen "Allah dilediğini siler, dilediğini bırakır; Ümmü'l-Kitâb O'nun yanındadır" ifadesi, kaderin bu esnekliğini işaret eder⁴.
Ehli sünnet vel cemaat akidesine göre kader iki türlüdür: Kazâ-yı mübrem (mutlak hüküm) ve Kazâ-yı muallâk (kesin olmayan, değişebilen hüküm)⁶. Kazâ-yı mübremde değişiklik olmazken, kader bölümünde, yani imkan dahilinde olan kısımlarda değişiklikler olabilir⁸. Kul, cüz'î iradesiyle bu muallâk olan kader bölümlerinden sorumludur⁹.
Kaynaklar
Cevap metnindeki ¹ ² ³ numaraları aşağıdaki kaynaklara karşılıktır — her biri kitabın tam sayfasına götürür.
- 1A'yân-ı Sâbite · s.97“kader ve Kazâ alıştığımız tabiriyle Kazâ ve Kader aslında birbirinden ayrılmayan iki mefhumdur. ------------------- Şimdi birinde kader ve kazâ bahsetti, alıştı”Oku
- 2TB. Kelime-i Lûtiyye & Üzeyriyye · s.75“--------------- Biz her an kaza ve kader hükmü içindeyiz. “Kaza”; Cenab-ı Hakk’ın bir kişinin ayan-ı sabitesinde yapmış olduğu programının tamamıdır. Zaten “kaz”Oku
- 3TB. Kelime-i Şîsiyye · s.56“Bizim için ne kurgulanmışsa işte buna “Kader” deniyor. İşte gerçek kader budur işte. Baştan olan şey “Kaza” sonra onların miktar miktar çıkması da “kader”dir, “”Oku
- 4Kaza ve Kader
- 5Bir Ressam Hikâyesi · s.73“Hikâye kader ve kazâ mevzuundadır. Kader ve kazâ şöyle tanımla-nıyor: Kazâ, ‘‘Hakk Teâlâ’ nın, ezelden ebede kadar olmuş ve olacak her şeyin, her şeyini ve her ”Oku
- 6TB. Fusûs Mukaddimesi (Cilt 180) · s.146“Yani insanın programının toplu haline “kazâ” denmekte, bu programın açığa çıkmasına da “kader” denmektedir. Kader miktar demektir, bölüm bölüm zuhura çıkması de”Oku
- 7Sohbet Arası Sohbetler (25) · s.38“SORU: BAŞIMIZA GELEN HER OLAY KADER MİDİR? İkinci soru, başımıza gelen hadiseler kaderden midir bizden mi kaynaklanmaktadır? Her türlü hadise mutlak kader mi bi”Oku
- 8Sohbet Arası Sohbetler (24) · s.82“YORUM: Muhyiddin Arabi hazretlerinin bir ifadesi vardı, kaderin konusu mümkündür, yani kader değişmesi mümkündür, halbuki kazayı mutlaka mümkünle ilişkili değil”Oku
- 9A'yân-ı Sâbite · s.8“Yani insanın programının toplu haline “kazâ” denmekte, bu programın açığa çıkmasına da “kader” denmektedir. Kader miktar demektir, bölüm bölüm zuhura çıkması de”Oku
İlgili sorular
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.