Kehf 60-82 ayeti sâlik için ne anlama gelir?

Kehf Sûresi'nin 60-82. âyetleri, Hz. Mûsâ ile Hızır (a.s.) arasındaki yolculuğu ve bu yolculukta yaşanan olayları anlatır¹·²·³. Bu kıssa, tasavvufta sâlikin seyr ü sülûkunda karşılaşacağı hâlleri ve idrâk etmesi gereken hakikatleri sembolize eder. Hz. Mûsâ'nın zâhirî şerîat bilgisiyle Hızır'ın bâtınî hikmet ve ilâhî ilme dayalı fiilleri arasındaki gerilim, sâlikin kendi aklî ve zâhirî bilgisiyle yetinmeyip, ilâhî sırların keşfine yönelmesi gerektiğini gösterir.

Kıssadaki her bir olay, sâlikin mânevî yolculuğunda bir mertebeye karşılık gelir. Hızır'ın yaptığı ve Hz. Mûsâ'nın ilk bakışta yadırgadığı fiiller (gemiyi delmesi, çocuğu öldürmesi, yıkılmaya yüz tutmuş duvarı onarması), ilâhî takdirin ve hikmetin zâhirin ötesinde işlediğini ortaya koyar. Özellikle Hızır'ın çocuğu öldürmesi ve bu fiili "Ben bunu kendi emrim ile yapmadım" (Kehf, 18/82) sözüyle açıklaması⁴·⁵, fenâ hâlinin önemli bir vechesine işaret eder. Bu ifade, sâlikin kendi fiillerinin müstakil bir fâili olmadığını, tüm fiillerin Hak'tan sâdır olduğunu idrâk ettiği fenâ-yı ef'âl mertebesini remzeder. Bu idrâk, Enfâl Sûresi'ndeki "Attığınız vakit siz atmadınız, velâkin Allah attı" (Enfâl, 8/17) âyetiyle de desteklenir⁵.

Sâlik, bu kıssadan hareketle, kendi benlik vehminden kurtulup⁶, ilâhî irâdeye tam bir teslimiyetle yönelmelidir. Bu teslimiyet, samediyyetin idrâkine doğru bir sülûktur; yani Hak'ın kimseye muhtaç olmadığını, her şeyin O'na muhtaç olduğunu bilme bilincinin tahkîkidir. Nihayetinde, sâlikin bu yolculukta ulaştığı vuslat, kendi varlığının Hak'tan ibâret olduğunu hak'el-yakîn ile bildiği fenâ fillâh hâlidir. Bu, beş ilâhî mertebeden oluşan Hazarât-ı Hamse'nin aşılmasıyla Hakk'a mi'râc yolculuğunun nihayetidir (Hazarat-ı Hamse, Vuslat).