Kelime-i Eyyûbiyye "Kelime-i Eyyûbiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?
Kelime-i Eyyûbiyye'nin merkez teması, Eyyûb (a.s.)'ın şahsında tecellî eden "Hikmet-i Gaybiyye"dir. Bu hikmet, belâya sabır ve mücâhede gösteren kulun, yine gayb âleminden gelen ilâhî bir lütufla kurtuluşa ermesini ifade eder. Kitabın asıl dayanağı, Eyyûb (a.s.)'ın Kur'ân-ı Kerîm'de geçen kıssasıdır; özellikle "Ayağınla yere vur, bu muğteseldir; ya'ni soğuk sudur" (Sâd, 38/42) ve "Onu sabreden bir kul olarak bulduk" (Sâd, 38/44) âyetleri bu hikmetin temelini oluşturur. Eyyûb (a.s.)'ın yaşadığı belâ ve ardından gelen şifâ, sabrın hâlin yerleşmesindeki asıl mesned olduğunu ve telvînden temkîne geçişin bir numûnesi olduğunu gösterir.
Detaylı cevap
Kelime-i Eyyûbiyye, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'indeki Eyyûb (a.s.) Fassı'nın şerhi olup, Hz. Eyyûb'un nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrını, yani "Hikmet-i Gaybiyye"yi ele alır. Bu hikmet, ilâhî takdîrin gaybî yönünü ve bu takdîre karşı kulun sabır ve rızâsının neticesinde zuhûr eden ilâhî inâyeti açıklar.
Kitapta belirtildiği üzere, Eyyûb (a.s.)'ın ayn-ı sâbite-i gaybîsi iktizâsınca, bu âlem-i şehâdette vücûdunda zâhir olan marazın zevâli için Hak Teâlâ, "Ayağınla yere vur, bu muğteseldir; ya'ni soğuk sudur" (Sâd, 38/42) buyurmuştur. Bu emir üzerine gaybdan soğuk su izhâr edilmiş ve bu su vasıtasıyla Eyyûb (a.s.)'ın vücudundaki harâret-i zâide tenâkus ederek mizâcı mertebe-i i'tidâle gelmiştir. Bu olay, belânın ibtidâ cânib-i gaybdan nüzûlü ve ba'dehû sabır ve mücâhedesine mukābil, yine cânib-i gaybdan mâ'-i bâridin zuhûrunun "hikmet-i gaybiyye"nin Kelime-i Eyyûbiyye'ye tahsîsine sebeb olduğunu gösterir.
Eyyûb (a.s.)'ın hâli, ümmet-i Muhammediyye için bir ibret ve hâlen yazılmış bir kitaptır. Belâlara dûçâr olup sabreden ve bu sabırları mukābelesinde necât bulan her ferd, Eyyûb (a.s.)'ın makāmına lâhik olur ve bu "hikmet-i gaybiyye"nin zevkiyle mütezevvik olur. Bu durum, sabrın hâlin yerleşmesinin asıl mesnedi olduğunu ve Eyyûb (a.s.)'ın telvînden temkîne geçişin bir numûnesi olduğunu vurgular.
Kitapta ayrıca, Eyyûb (a.s.)'ın "Şeytan beni nusb ve azâb ile messetti" (Sâd, 38/41) sözü üzerinden "şeytan" kelimesinin lugat mânâsına, yani "bu'd" (uzaklık) mânâsına dikkat çekilir. Bu, Eyyûb (a.s.)'ın hakāyıkı olduğu hâl üzere idrâk etmekten uzak kalmasını ifade eder. Ancak bu uzaklık dahi, ilâhî hikmetin bir tecellîsidir ve kurb ile bu'dun izâfîliğini gösterir. Zira kurb ile bu'd, hakîkatte vücûdları olmayan iki nisbettir; ancak ahkâmları sâbittir. Eyyûb (a.s.)'ın sabrı, bu bu'dun kurbiyete dönüşmesini sağlamış, yani ilâhî inâyetin tecellîsine vesîle olmuştur. Bu da Hikmet-i Gaybiyye'nin, belâ ve sabır yoluyla ilâhî yakınlığa erişme mekanizmasını ortaya koyar.
Kaynaklar
Bu cevabın dayandığı eser — kitabın tam sayfasına götürür.
- 1Kaynak · s.1“﷽ XIX فَص ُّ حِكْمَة ٍ غَيْبِيَّة ٍ فِي كَلِمَة ٍ أيُّوبِيَّةٍ BU FASS KELİME-İ EYYÛBİYYE’DE MÜNDEMİC OLAN HİKMET-İ GAYBİYYE BEYÂNINDADIR Ma’lûm olsun ki, Eyyûb”Oku
- 2Kaynak · s.11“zikrederek onların ikāmet-i ahkâmını ta’rîf ve tahsîs etti. Ve ba’dehû onlara Rab’lerinden inzâl olunan şeyin ikāmet-i ahkâmını tenkîren ve ta’mîmen beyân eyled”Oku
- 3Kaynak · s.13“Şeyh (r.a.) Hz. Eyyûb’un zevkine ve meşrebine münâsib olan mukaddemâtı beyân ettikten sonra onun hâlini zikre şürû’ edip bu- yururlar ki: ن عليهكمُغْتَسَــلٌ﴾ ي”Oku
- 4Kaynak · s.35“idi. فــين ِ لا وجــود َ لهمــنِسْــبَتَنِ، فَهُمَــفِيــن ِ إِضَلقُــرْب َ ووقــد عَلِمْــت َ أن َّ لبُعْــد َ أمْــرَ لقَرِيــبِ.لبَعيــد ِ وفــيمِهِمَــلعَيْ”Oku
- 5Kaynak · s.27“ilm-i sahîhtir; ve bunun hâricinde kalanlar aslâ ilim değildir; belki zan ve tahmîndir. Bir gün risâlet-penâh ( ) Efendimiz huzûr-ı ashâb-ı kirâmda İmâm-ı Alî (”Oku
- 6Kaynak · s.37“dahi sabır ve rızâda ve mükâfatta Eyyûb (a.s.)ın makāmına lâhik olurlar. İşte mahzâ ümmet-i muhammediyyeye ibret olmak için Hak Teâlâ hazretlerinin bir nebiyy-i”Oku
İlgili sorular
- Tûr kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Mübârek kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Zümer kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Şu'arâ kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
- Mümtehine kavramı tasavvufta hangi mertebe ile ilişkilendirilir?
Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.