İçeriğe atla

Kelime-i Hûdiyye "Kelime-i Hûdiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kitap Soruları1 görüntülenme6 kaynak
Kısa cevap

Kelime-i Hûdiyye'nin merkez teması, "Ahadiyyet-i Rubûbiyye"nin tüm mevcûdattaki tecellîsini ve her bir varlığın kendi Rabb-i hâssı tarafından "sırât-ı müstakîm" üzere sevk edilişini idrâk etmektir. Bu hikmet, Hûd (a.s.)'ın müşâhedesi üzerinden açıklanır ve Hak Teâlâ'nın her şeyi nâsiyesinden tutup, kendi ismine mahsus bir doğru yol üzerinde yürüttüğü hakîkatine dayanır. Bu, mutlak bir tevhîd anlayışını ifade eder; zira her ne kadar farklı isimler ve mertebeler olsa da, nihayetinde tüm yollar ve ilimler Hak'kın bir olan hüviyetine rücû eder. Kitap, bu ahadiyyet sırrını "ilm-i ercül" (ayak ilmi) ile ilişkilendirerek, sâlikin Hak yolundaki seyrini ve Hak'kın her an her yerde hazır ve nâzır oluşunu vurgular.

Detaylı cevap

Kelime-i Hûdiyye, Fusûsu'l-Hikem'deki peygamberlerin hikmetlerini ele alan eserlerden biridir. İbn Arabî'nin metodolojisine göre, her peygamber bir "kelime" olarak kabul edilir ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı "Fass" olarak sunulur. Hûd (a.s.)'ın Fass'ı, "Kelime-i Hûdiyye'de mündemiç olan Hikmet-i Ahadiyye" başlığı altında incelenir. Bu Fass'ın asıl dayanağı, Hûd (a.s.)'ın dilinden Kur'ân-ı Kerîm'de geçen "Hiçbir zîhayât yoktur, illâ ki Hak onun nâsiyesini âhizdir. Benim Rabb'im muhakkak sırât-ı müstakîm üzeredir." (Hûd, 11/56) âyet-i kerîmesidir.

Bu hikmetin özü, "ahadiyyet-i rubûbiyye" mertebesidir. Ahadiyyet üç mertebe üzerine kuruludur:

  1. Ahadiyyet-i Zâtiyye: Kesretin aslâ itibara alınmadığı, "Kul hüvellâhü Ehad" (İhlâs, 112/1) âyetiyle ifade edilen, Zât'ın mutlak ahadiyyetidir. Bu, Vâhid'in ayn'ıdır ve "tevhîd-i zât" olarak adlandırılır.
  2. Ahadiyyet-i Esmâ ve Sıfât: Esmâ ve sıfâtın nâmütenâhî kesretine rağmen Zât ile bir olmasıdır. Esmânın kesreti nisbet ve taakkul itibariyledir; Zât ise bu gibi nisbetlerden münezzehtir. "O, Vâhid ve Kahhâr olan Allah'tır." (Zümer, 39/4) âyeti bu mertebeyi beyân eder. Burada vahdet, Vâhid'in na'tı (vasfı) olup Zât'ı değildir.
  3. Ahadiyyet-i Ef'âl (Ahadiyyet-i Rubûbiyye): Tüm ef'âlin ve te'sîrâtın masdarı olan Zât'ın, münfailâtın kâffesinde müessir olmasıdır. Hûd (a.s.)'ın hikmeti işte bu "ahadiyyet-i rubûbiyye"ye dayanır. O, kesîr mezâhirdeki rubûbiyetleri bertaraf ederek tek bir rubûbiyet müşâhede etmiştir.

Bu ahadiyyet anlayışı, her bir varlığın (dâbbe) kendi Rabb-i hâssı tarafından nâsiyesinden tutularak, o isme mahsus "sırât-ı müstakîm" üzerinde yürütüldüğü hakîkatini ortaya koyar. Bu durum, mutî olsun âsî olsun, her varlığın kendi Rabb'inin muktezâsına tâbi olduğunu ve bu itibarla hiçbirinin "mağzûbün-aleyhim ve dâllîn" olmadığını gösterir. Zira her isim kendi mazharından ve terbiyesi altındaki şeyden razıdır.

Hz. Şeyh'in (İbn Arabî) Kurtuba'daki müşâhedesinde, Hûd (a.s.)'ın diğer peygamberler arasından kendisine hitap etmesi, Şeyh'in zevkinin Hûd (a.s.)'ın mezâhir-i kesîrede rubûbiyyet-i ahadiyyeyi müşâhede zevkine münâsip olmasındandır. Bu hikmet, "ilm-i ercül" (ayak ilmi) ile de ilişkilendirilir; zira bu ilim, sâlikin Hak yolundaki sülûkünü ve Hak'kın her an her yerde hazır ve nâzır oluşunu idrâk etmesini sağlar. Nihayetinde tüm ulûm ve ezvâk, Hak'kın bir olan hüviyetine rücû eder.

Kaynaklar

Bu cevabın dayandığı eser — kitabın tam sayfasına götürür.

  1. 1Kaynak · s.1“﷽ X فَص ُّ حِكْمَة ٍ أحَدِيَّة ٍ فِي كَلِمَة ٍ هُودِيَّةٍ KELİME-İ HÛDİYYE’DE MÜNDEMİC HİKMET-İ AHADİYYE’NİN BEYÂNINDA OLAN FASTIR Bu Kelime-i Hûdiyye’de “hikme”Oku
  2. 2Kaynak · s.47“Hz. Hüdâyî ne güzel söylemiştir: 10/32 Zâhirde kalan kişi, güç etme âsân işi, Çıkar dilden teşvîşi, tevhîde gel tevhîde! لبَشَــرِيِّين َلحــق ُّ وأشْــهَدَنِي ”Oku
  3. 3Kaynak · s.49“tebrîk ve tehniye içindir; ve onların içinden Hz. Hûd (a.s.)ın hitâb buyurması, mezâhir-i kesîrede rubûbiyyet-i ahadiyyeyi müşâhede husûsunda, Hz. Şeyh’in zevki”Oku
  4. 4Kaynak · s.15“ve el ile hâsıl olan ayak ile husûle gelmez. Ve sâir kuvâ-yı hissiyye de bunlara makıystir. Ve kezâ kuvâ-yı rûhâniyye-i insâniyyeden akıl ile hâsıl olan, vehim ”Oku
  5. 5Kaynak · s.5“tenezzülâtından husûle geldiği ve vücûd-ı Hak cemî’-i eşyâya sârî olduğu için, bu rahmetten murâd dahi mebde’-i taayyünât olan vücûd-ı mutlaktır. 10/4 ط ٍ مُسْت”Oku
  6. 6Kaynak · s.21“ulûm-i zevkiyyeden olan bu fenn-i hâs ile, ya’ni ilm-i ercül ile hâsıl olur. Zîrâ bu ilm-i ercülü bilen kimse vâkıftır ki, kendisinin bu ilmi, esfel-i sâfilîn o”Oku
Bu cevap yardımcı oldu mu?

İlgili sorular

Bu cevap, adı geçen eserlerden derlenmiş yapay zekâ destekli bir özettir; dinî hüküm veya fetva değildir. İlim için kaynaklara başvurarak doğrulamanız tavsiye edilir.