Kelime-i Îseviyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, öncelikle nefes-i Rahmânî kavramının idrâkiyle başlar. Kaynaklarda belirtildiği üzere, "esîr" olarak tâbir edilen mevcûd, nefes-i Rahmânî'dir ve bu nefes, âlemin bütün sûretlerini kuşatan bir cevher-i heyûlânî gibidir. Bu idrâk, sâlike her şeyin Hak'tan zuhûr ettiğini ve O'nun tecellîsi olduğunu gösterir. Bu sayede, sâlik, günlük hayatta karşılaştığı her türlü hâdiseyi, iyi veya kötü görünen her şeyi, nefes-i Rahmânî'nin bir tezâhürü olarak değerlendirir. Meselâ, bir kimsenin kendisine sû-i muâmele etmesi durumunda, sâlik bu muâmelenin dahi nefes-i Rahmânî'den mütevellid olduğunu bilir ve bu ilim, onun ıztırâbına rahatlık verir. Bu, rızâ makâmının bir tezâhürüdür; zira sâlik, her şeyi Hak'tan bilerek, gönlünü müsterih kılar.

İkinci önemli ders, keşf ve ilhâm yoluyla elde edilen bilginin üstünlüğüdür. Kaynaklarda, aklın maddeye dayalı tedkîkâtının bir yere kadar yükseldiği, ancak maddenin muzmahil olduğu yerde aklın nokta-i istinâdını kaybettiği belirtilir. Bu noktada, vehmin hükmüne giren akıl, yanılgılara düşebilir. Oysa enbiyâ ve evliyâ hazarâtı, keşf ve ilhâm tarîkiyle kevniyâtın ötesini idrâk ederler. Sâlik, bu dersi alarak, sadece aklî çıkarımlarla yetinmemeli, kalbî ve rûhî tecrübelerle mârifetini derinleştirmelidir. Keşf-i hissî ve keşf-i ma'nevî arasındaki farkı idrâk etmek, sâlikin yolculuğunda ilerlemesi için elzemdir. Keşf-i ma'nevî sahibi, Hak'tan asla gaflette olmazken, keşf-i hissî sahibi sûretlerin müşâhedesiyle gaflete düşebilir. Bu nedenle sâlik, hakk'el-yakîn mertebesine ulaşmak için zevk ve vicdânî tecrübeleri aramalıdır.

Üçüncü ders, Kur'ân tilâvetinin irfânî boyutudur. Kaynaklarda, Kur'ân'ın sadece lafzî olarak okunmasının yeterli olmadığı, mânâlarının tedebbür ve tefekkür edilmesi gerektiği vurgulanır. Resûlullah (s.a.v.) Efendimiz'in bir âyeti sabaha kadar tekrar etmesi, her tekrarda ilâhî ulûm ve gaybî mânâların cilveger olmasıyla açıklanır. Bu, sâlike Kur'ân okurken sadece dil ile değil, kalbiyle de meşgul olması gerektiğini öğretir. Zira "Çok Kur'ân tilâvet edenler vardır ki Kur'ân onlara la'net eder" hadîsi, mânâsına vâkıf olmadan okumanın faydasızlığını gösterir. Sâlik, Kur'ân'ı bir tefekkür ve tedebbür aracı olarak kullanarak, kalbine Hak'tan gaybî mânâların doğmasını sağlamalı, böylece bilmediği Kur'ânî sırlara muttali olmalıdır. Bu, mârifet makâmının bir veçhesidir; zira Kur'ân'ın mânâlarına vâkıf olmak, Hak'ı daha derinlemesine tanımaktır.

Son olarak, sâlikin insân-ı kâmil mertebesine ulaşma gayreti, günlük hayattaki irfânî derslerin bir diğer veçhesidir. İnsân-ı kâmilin Hak'ta istihlâki dâimî değildir; belli vakitlerde mahv hâlinden sahva gelerek beşerî sıfatlara tenezzül ederler. Bu, sâlike, kendi beşerî hâllerini inkâr etmeden, Hak ile olan vuslatını araması gerektiğini gösterir. Hz. Bâyezîd-i Bistâmî'nin karıncayı diriltmesi gibi hâller, insân-ı kâmilin nefh-i Rahmânî'ye mazhar olarak Hak'ın sıfatlarını icrâ etmesidir. Sâlik, bu örneklerden ilham alarak, kendi nefsinde Hak'ın tecellîlerini aramalı ve "Halka benim sıfatım ile zâhir ol! Seni gören beni görür" hadîs-i kudsîsinin mânâsını idrâk etmelidir. Bu, fenâ makâmına doğru atılan adımların bir göstergesidir; zira sâlik, kendi izâfî vücûdunun Kayyûm'u olan Hak'ın sıfatlarının kendisinde icrâ-yı hükm ettiğini müşahede eder.