Kelime-i Muhammediyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, "men arefe nefsehû fa-kad arefe rabbeh" (kim nefsini tanırsa Rabb'ini tanır) hadîs-i şerîfi ekseninde şekillenir. Bu hadîs, mârifet makâmının temelini oluşturur. Sâlik, kendi nefsindeki izâfî vücûdu ve sıfatları idrâk ederek, Hakk'ın hakîkî vücûdunun ve küllî sıfatlarının varlığına ulaşır. Bu, Hakk'ın mertebe-i ıtlâkta bilinemezliğini ve mertebe-i kesâfette zuhûrunu anlamakla mümkündür.

Sâlik, kendi nefsini sıfât-ı kemâliyye ile ârif olduğunda, Rabb'ini de ârif olur. Zira kendi vücûdunda hayât, ilim, sem', basar, irâde, kudret, kelâm ve tekvîn gibi sıfatların Hakk'ın hakîkî vücûdundan geldiğini müşâhede eder. Bu müşâhede, sâlikin kendi nefs-i mütekâsifinin isti'dâdı kadar, Hakk'ın nâmütenâhî kemâlâtına istidlâl etmesini sağlar. Sultan Veled'in beyitlerinde ifade edildiği gibi, Hak, halkı zulmette yarattığında üzerlerine rahmet-i rahmâniyyesinden nûr saçmış ve onlara ilim ve sehâ gibi sıfât-ı kadîmesinden gevherler vaz'etmiştir ki, sâlik kendinde O'nun sıfatlarını görsün ve O'nun sıfatlarından da zâtını müşâhede etsin. İnsanın teni, Hakk'ın sıfatlarının dükkânıdır; bu dükkânda Rahmân'ın sıfatları vardır. Sâlik, kendinde Hudâ'nın sıfatlarını görerek, bu azdan kesîre doğru seyr eder.

Bu irfânî dersler, sâlikin her şeyi Hakk'ın tecellîsi olarak görmesini gerektirir. Tecellî-i zât ve tecellî-i esmâ ve sıfât ayrımı, sâlikin münkerâta karşı tavrını belirler. Muhibb, tecellî-i zâtîyi def' edemezken, tecellî-i esmâ ve sıfâtı def' edebilir. Nâ-meşrû' olan her şeyde kahr ve celâl, marzî olan her şeyde ise lutf ve cemâl nişânı görür. Bu, "Yâ Rabbi, saht ve kahrından rızâna sığınırım" ve "Sen'den Sana sığınırım" ifadeleriyle tezâhür eder.

Ayrıca, Peygamber Efendimiz'e sevdirilen "nisâ" ve "tıyb" (güzel kokular) üzerinden yapılan açıklamalar, Hakk'ın rahmetinin ve tecellîlerinin âlemdeki yayılımını gösterir. Kadın, Hakk'ın fâiliyet ve münfailiyet ile müşâhede edildiği bir mazhardır. Sâlik, kadına olan muhabbetini dahi hubb-i ilâhî ile iltizâz olarak görmelidir. Güzel kokular ise âlem-i enfâsın, yani ruhlar âleminin vücûd kokularıdır. Bu, Hakk'ın Rahmân ismiyle arş üzerine istivâ etmesiyle her şeyi kuşatan rahmetinin bir tezâhürüdür. Sâlik, bu dört mertebedeki rahmeti idrâk ederek, Hakk'ın varlığını ve tecellîlerini günlük hayatının her anında müşâhede eder. Bu dersler, sâlikin Hakk'a olan mârifetini derinleştirir ve O'nunla olan irtibatını güçlendirir.