Kelime-i Mûseviyye "Kelime-i Mûseviyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamber bir "kelime-i hâs" olarak ele alınır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrı bir "Fass" olarak sunulur. "Kelime-i Mûseviyye" Fassı, Hz. Mûsâ'nın "hikmet-i ulviyye"sini merkeze alır. Bu hikmetin ulviyeti, Hz. Mûsâ'nın Allah ile bilâ-vâsıta kelâm etmesi, Tevrât'ın bizzat Allah tarafından yazılması ve Hz. Mûsâ'nın cem'iyyet-i esmâiyyeye nisbetinin Hz. Muhammed'e yakın olması gibi vecihlerle açıklanır.

Fenâ ve bekâ mertebeleri, Hz. Mûsâ'nın "len terânî" (beni göremezsin) tecellîsinde dağın parçalanması ve ardından Hak ile kâim olması üzerinden işlenir. Bu, sâlikin nefsî varlığından fenâ bulup Hak ile bekâya ermesi sürecini sembolize eder. Hz. Mûsâ'nın ateşi kendi hâcetinin "aynı" görmesi, hâlbuki o ateş sûretinde tecellî eden İlâh olması, sâlikin zahirde gördüğü şeylerin hakîkatini idrak edememesi durumuna işaret eder. Hak Teâlâ'nın, Hz. Mûsâ'ya matlûbunda tecellî etmesi, sâlikin himmetini topladığı ve teveccüh ettiği şeye Hak'kın tecellî etmesi mekanizmasını gösterir.

Ledünnî ilim ise, Hz. Mûsâ'nın Hızır (a.s.) ile olan kıssasıyla açıklanır. Bu kıssa, akıl ve şerîat ilimlerinin ötesinde, doğrudan ilâhî ilhamla elde edilen bâtınî mârifeti temsil eder. Hz. Mûsâ'nın Hızır'ın fiillerine itiraz etmesi, zahirî şerîat hükümlerinin bâtınî hikmetleri kuşatamayacağını gösterir. Bu, sâlikin zahirî hükümlerle yetinmeyip, her şeyin ardındaki ilâhî hikmeti araması gerektiğini vurgular. "Halk-ı cedîd" (yeni yaratılış) kavramı da bu Fass'ta önemli bir yer tutar; âlemin sürekli bir tecellî ve teceddüd hâlinde olduğu, hiçbir anın bir diğerinin "aynı" olmadığı belirtilir. Bu, sâlikin her an yeni bir tecellî ile karşı karşıya olduğunu ve bu tecellîleri idrak etmesi gerektiğini ifade eder.