Kelime-i Sâlihiyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlik için günlük hayattaki irfânî dersler, "Kelime-i Sâlihiyye'de Mündemic Olan Hikmet-i Fütûhiyye" fassında çeşitli veçheleriyle açıklanmıştır. Bu derslerin temelinde, her şeyin Hakk'ın niseb ve şuûn-ı zâtiyyesinin sûretleri olduğu ve a'yân-ı sâbitelerin kendi zâtlarında değişmezliği yatar. Bu durum, sâlikin her hadisede Hakk'ın takdîrini görmesini ve kendi isti'dâdının gereği olarak kendisine ulaşan her şeyi kabul etmesini sağlar.

1. Fütûh ve Fettâh İsminin Tecellîsi: Sâlik, günlük yaşamında karşılaştığı beklenmedik olayları, Sâlih (a.s.)'ın devesinin dağdan çıkması gibi, "fütûh" olarak değerlendirir. Bu, Hakk'ın "Fettâh" isminin tecellîsidir ve sâlike gayb âlemlerinden açılımlar getirir. Bu idrâk, sâlikin her zorlukta bir kolaylık, her kapalı kapıda bir açılış görmesini sağlar ve ümitsizliğe düşmesini engeller.

2. Kendi Merkebini Tanıma ve Kullanma: Her insanın, tıpkı peygamberlerin "merkeb"leri gibi, bir "merkeb"i vardır. Bu "merkeb", kişinin ruhunun mazhar olduğu ism-i gâlibin sûretiyle zuhur eden nefs-i hayvâniyyesidir. Sâlikin görevi, bu "merkeb"i Hakk'a vusûl için kullanmaktır. Nefs-i hayvâniyyesini terbiye ederek, onu Hakk'ın tâatında kāim kılar ve kesrette vahdeti müşâhede eder. Bu, sâlikin kendi iç dünyasındaki mücadeleleri Hakk'a yönelme vesîlesi yapması demektir.

3. Hayır ve Şerrin Kendi Nefsinden Kaynaklandığını İdrâk: Sâlik, kendisine ulaşan her hayır ve şerrin kendi isti'dâd-ı zâtîsinden kaynaklandığını bilir. Hakk'ın ilmi a'yân-ı sâbitelere tâbi' olduğu için, kişiye gelen her şey kendi talebi ve isti'dâdı doğrultusundadır. Bu idrâk, sâlikin dış etkenlere suç atmak yerine, kendi nefsini muhasebe etmesini ve her durumda sorumluluğu üstlenmesini sağlar. Bu sayede, ehl-i mârifet gibi, başkalarını da ma'zûr görür ve onların ma'zeretlerini ikāme eder.

4. Tezâtlarda Hayret ve Marifet Derinleşmesi: Âlemdeki ihtilâf ve nizâlar, esmâ arasındaki tezâd ve tegāyürden kaynaklanır. Sâlik, bu tezâtlarda "hayret"te kalır ve bu hayret, Hakk'ın zâtının muktezâsı olduğunu bilerek mârifet deryasına dalmasını sağlar. Hz. Peygamber'in "Yâ Rab, benim sende olan hayretimi ziyâdeleştir!" duası bu hâli ifade eder. Bu, sâlikin olayların zahirî çatışmalarına takılıp kalmayıp, ardındaki ilâhî hikmeti ve birliği görme çabasıdır.

5. Teslîs Hakîkatinin Anlaşılması: Kevnin aslı "teslîs" üzerine mebnîdir; yani her şeyin zuhuru ve helâki üçlü bir yapıya sahiptir. Sâlik, bu hakîkati idrâk ederek, olayların ardındaki düzeni ve ilâhî takdîri daha iyi anlar. Bu, sâlikin hayatındaki her aşamanın bir başlangıç, orta ve son noktası olduğunu, her sürecin belirli bir hikmetle işlediğini kavramasına yardımcı olur.

Bu irfânî dersler, sâlikin sadece bilgi edinmekle kalmayıp, bu bilgiyi kendi hayatında müşâhede ve tecrübe etmesini, böylece mârifet makâmına doğru ilerlemesini sağlar.