Kelime-i Şîsiyye "Kelime-i Şîsiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'inde her peygamber bir "kelime-i hâs" olarak ele alınır ve onun nübüvvet hakîkatinde tezahür eden mârifet sırrı "Fass" olarak takdim edilir. Şît (a.s.)'ın Fass'ı olan Kelime-i Şîsiyye, vehb-i ilâhînin ve nefes-i Rahmânî'nin sırlarını açığa çıkarır. Şît ismi İbranice'de "Atâullah" veya "Hibetullah" anlamına gelir. Bu isim, Âdem (a.s.)'ın Hâbil'in şehadetinden sonra duyduğu üzüntüyü teskin etmek için Hak'tan bir mevhibe talep etmesi üzerine Şît (a.s.)'ın kendisine ihsan edilmesiyle ilişkilidir.

"Nefs" (نَفْــث) kelimesi, "tuh tuh diyerek üflemek" manasına gelir. Kelime-i Şîsiyye'de geçen "hikmet-i nefsiyye"nin özü, zât-ı ahadiyyette mahpus kalıp sıkışan ilâhî esmânın, Hakk'ın nefes-i Rahmânî'sini irsâl etmesiyle tenfîs edilmesidir. Hz. Âdem, kâffe-i merâtib-i âlemi içeren icmâlî bir taayyün iken, Hak Teâlâ bu icmâli, vücud-ı mutlakının a'yân-ı sâbite üzerine inbisâtından ibaret olan nefes-i Rahmânî'si ile tafsîl etmek murad etmiştir. Bu tafsîl, feyz-i cûdî ve menh-i vehbîden ibaret olan Hz. Şîs'in taayyünüyle zuhur etmiştir. Bu zuhur "nefes-i Rahmânî" hasebiyle gerçekleştiği için, irsâl-i nefes manasına gelen "nefs"e müteallik hikmet, "atâullah" ve "hibetullah" manasına gelen Kelime-i Şîsiyye'ye tahsis edilmiştir.

Atâyâ-yı ilâhiyye iki kısma ayrılır: atâyâ-yı zâtiyye ve atâyâ-yı esmâiyye. Atâyâ-yı zâtiyye, zât-ı ahadiyyette mahfî ve müstehlek olan sıfat ve esmânın zuhur talebiyle, Hakk'ın kendi zâtında, kendi zâtıyla, kendi zâtına tecellîsi suretiyle ilm-i ilâhîsinde vücud bulmasıdır ki buna "feyz-i akdes" denir. Bu atâ, Hakk'ın iktizâ-yı zâtîsi olduğundan, mertebe-i ilimde peyda olan a'yân-ı sâbiteye bağlı değildir. Atâyâ-yı esmâiyye ise, ilm-i ilâhîde sübut bulan a'yân-ı sâbitelerin isti'datları doğrultusunda gerçekleşen tecellîlerdir. İnsanlara gelen her atâ, kendi ayn-ı sâbitelerinin ezelde lisan-ı isti'dadıyla Hak'tan talep etmiş olduğu şeylerden ibarettir; insana kendi hakîkati olan ayn-ı sâbitesinin haricinden hiçbir şey gelmez. Şîs (a.s.)'ın ilmi, bu atâyâ-yı ilâhiyyeye dair olan ilimdir ve bu ilim, onun ism-i hâssının hazinesinde gizlidir. Evliyânın ulûmda feyz kaynağı olan hâtem-i evliyâ hariç, kümmel ervâhtan kim bu bahiste söz söylerse, Şîs (a.s.)'ın ruhu onlara imdad eder.

Kelime-i Şîsiyye, ulûm-i vehbiyyenin insânî suretlerde ilk defa Şîs (a.s.) ile zuhur ettiğini ve atâyâların anahtarının onun elinde bulunduğunu ifade eder. Bu Fass, Hz. Âdem'den sonra gelen ilk vehbî sırrı temsil eder ve sülûkun başlangıç şartlarını öğreten Âdemiyye Fassı'ndan sonra okunması tavsiye edilir.