Kelime-i Süleymâniyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Sâlikin günlük hayatındaki irfânî dersler, öncelikle âlemdeki her sûretin bir şe'n-i ilâhîyi temsil ettiğini idrâk etmekle başlar. Kaynakta belirtildiği gibi, "cismâniyyet-i kesîfe ve unsuriyyeden olan bu dünyânın sûretlerinden ve eşkâlinden her birisi, bir şe’n-i ilâhîyi temsîl ve teşhîs eder." (Kaynak 2). Bu, sâlikin her gördüğü şeyde Hakk'ın bir tecellîsini araması ve onu te'vîl ederek ma'nâsına intikâl etmesi demektir. Bu te'vîl, "bu suver-i âlemin her biri bir şe’n-i Hakk’ın sûretidir; ve vücûd-ı vâhid-i Hak, bu şuûnât hasebiyle, yekdîğerine zıd olan muhtelif sûretlerde zâhir olmuştur." (Kaynak 2) anlayışına dayanır.

İkinci olarak, sâlikin bu idrâk ile âlemin hayâl olduğunu ve hakîkatte Hak olduğunu zevken anlaması gerekir. "Muhakkak kevn hayâldir; o da hakîkatte Hak’tır. Ve bunu anlayan kimse esrâr-ı tarîkati hâizdir." (Kaynak 2). Bu, dünyevî varlıkların geçici ve izâfî olduğunu, asıl ve mutlak varlığın ise Hak olduğunu kavramaktır. Bir ayna misâliyle açıklandığı gibi, "Âyînedeki sûret hakîkatte ma’dûm ise de âlem-i histe mevcûddur; zîrâ basar-ı hissî onu görür. Ancak o bir hayâlden ibârettir. Onun hakîkati şahs-ı kāimin sûretidir." (Kaynak 3). Bu ders, sâlikin dünya malına ve sûretlerine bağlanmamasını, aksine onların ardındaki Hakîkat'e yönelmesini sağlar.

Üçüncü olarak, sâlikin her bir ismin muktezâsına göre Hakk'ın tecellîlerini görmesi ve bu tecellîler üzerinden kendi isti'dâdını ve başkalarının isti'dâdını anlaması önemlidir. "Suver-i âlemden her birisi bir ism-i ilâhînin mazharı olup, o ismin sırât-ı müstakîmi üzerinde yürür; ve her bir mazharda ânen-fe-ânen Rabb-i hâssın hazînesinde mahzûn olan ahkâm zâhir olur." (Kaynak 2). Bu, sâlikin her bir varlıkta bir ism-i ilâhînin cilvesini görmesi ve bu cilvelerden mânevî dersler çıkarması demektir.

Son olarak, sâlikin bu mârifetle Süleyman (a.s.)'ın mülkünü anlaması ve bu mülkün bâtınî ve zâhirî yönlerini kavraması gerekir. Hz. Süleyman'ın "Yâ Rabbi bana bir mülk ihsân eyle ki, benden sonra bir kimseye lâyık olmasın!" (Sâd, 38/35) duâsı, sadece zâhirî bir saltanat talebi değil, aynı zamanda "ma’rifet-i ilâhiyyeden ibâret olan saltanat-ı bâtıne" (Kaynak 4) talebidir. Bu ders, sâlikin gerçek mülkün mârifetullah olduğunu anlaması ve kendi içinde "Süleymanlık" makâmına ulaşmaya çalışmasıdır. "Ey gönül, o Süleymânlık mensûh değildir. Senin başında ve sırrında Süleymânlık etmek vardır." (Kaynak 5). Bu irfânî dersler, sâlikin günlük yaşamını bir mârifet yolculuğuna dönüştürerek, onu kâmil bir ârif olma yolunda ilerletir.