Kelime-i Tevhîd niçin Hûdiyye Fassı'nda anlaşılır kılınır?

Kelime-i Tevhîd, "Lâ ilâhe illâllâh" ifadesiyle Allah'tan başka ilâh olmadığını beyan eden, sâlikin bütün zikrlerinin temeli olan bir kelimedir. Bu kelime, tasavvufta Ahadiyyet'in (Allah'ın birliği ve tekliği) kendini toplu olarak bütün mertebeleriyle açıklamasıdır². Ahadiyyet, Hak'ın lâ-taayyün'den sonraki ilk taayyünü olup, sıfat ve esmâdan henüz tafsîl edilmemiş sırf 'tek olma' kademesidir.

Hûdiyye Fassı'nda Kelime-i Tevhîd'in anlaşılır kılınması, özellikle "ahadiyyet-i rubûbiyye" (Rablık birliği) kavramıyla ilişkilidir¹. Şeyh-i Ekber (r.a.), Yûsuf Fassı'nın sonunda "ahadiyyet-i zâtiyye" (Zât birliği) ve "ahadiyyet-i esmâiyye-i ilâhiyye"yi (ilâhî isimler birliği) zikrettikten sonra, Hûdiyye Fassı'nda "ahadiyyet-i rubûbiyyet"i (Rablık birliğini) açıklar¹. Bu durum, Kelime-i Tevhîd'in sadece Zât ve isimler düzeyindeki birliği değil, aynı zamanda Hak'ın Rablık vasfının da tekliğini ve birliğini idrâk etmeyi gerektirdiğini gösterir.

Kelime-i Tevhîd, Ahadiyyet ve abdiyyet (kulluk) mertebelerinin açıklamasıdır; aynı zamanda Zât, sıfat, esma ve ef'al (fiiller) mertebelerinin de izahıdır³·⁴. Bu mertebelerin her birinde Kelime-i Tevhîd'in farklı bir veçhesi tecellî eder. Hûdiyye Fassı'nda vurgulanan "ahadiyyet-i rubûbiyye", Hak'ın Rab olarak âlemleri terbiye etmesindeki birliği ve tekliği ifade eder. Bu, sâlikin Kelime-i Tevhîd'i sadece lisânen değil, aynı zamanda kalben ve hâlen, hatta mârifet mertebesinde idrâk etmesinin bir parçasıdır. Böylece, Kelime-i Tevhîd'in Hak'ın tüm tecellîlerindeki birliğini kapsayan geniş anlamı Hûdiyye Fassı'nda derinlemesine anlaşılır hale gelir.