Kelime-i Yahyâviyye Bu kitaptan sâlik için günlük hayatındaki İrfani dersler nelerdir?

Bu fass, sâlike günlük hayatında mârifetullâh yolunda ilerlemesi için mühim irfânî dersler sunar.

1. İsmin Hak'tan Gelişi ve Varlığın Hak'la Kaim Oluşu (Niyet ve Mârifet Ekseninde İşleyiş): Yahyâ (a.s.)'ın isminin, kendisinden evvel kimseye verilmemiş olması ve Hak Teâlâ tarafından doğrudan "Yahyâ" olarak isimlendirilmesi, sâlike kendi varlığının ve isminin Hak'tan geldiği idrâkini kazandırır. "Allah Teâlâ onu 'Yahyâ' tesmiye etti. Ya'ni Zekeriyyâ’nın zikri onunla hayy olur. Ve 'Onun için evvelden hem-nâm kılmadı.'" Bu durum, sâlikin her an Hak'la kaim olduğunu ve varlığının Hak'tan bağımsız olmadığını bilmesini sağlar. Niyet ekseninde, sâlikin her eyleminde ve varoluşunda Hak'la olan bu bağı hatırlaması, mârifet ekseninde ise bu hakîkati zevk etmesi hedeflenir. Zekeriyyâ (a.s.)'ın "Yâ Rab kendi indinden bana bir velî bahşet!" duası, sâlikin de Hak'tan gelen her lütfu bir inâyet olarak görmesi ve Hak'la olan bağını güçlendirmesi gerektiğini gösterir.

2. Celâlî Ahkâm Karşısında Teslimiyet ve Haşyet (Hâl ve Fiil Ekseninde İşleyiş): Yahyâ (a.s.)'ın hayatında gâlib olan kabz, haşyet, rikkat ve huşû gibi celâlî ahkâm, sâlike Hak karşısında daima bir edep, tevâzu ve haşyet üzere bulunması gerektiğini öğretir. "Yahyâ (a.s.)ın hâlinde kabz ve haşyet ve rikkat ve huşû’ gibi ahkâm-ı celâliyye gālib idi." Bu hâller, sâlikin günlük hayatında karşılaştığı zorluklar, musibetler ve sıkıntılar karşısında Hak'tan gelen her şeye rızâ göstermesini ve teslimiyetini pekiştirmesini sağlar. Fiil ekseninde, sâlikin bu hâlleri tecrübe ederken şikâyetten uzak durması ve Hak'tan gelen her hükme boyun eğmesi beklenir. Yahyâ (a.s.)'ın şehâdeti, Hak yolunda can vermenin ve Hak'tan gelen celâlî tecellîlere tam bir teslimiyetle karşılık vermenin en yüksek mertebesidir.

3. Hak'tan Gelen Selâmın Mutlaklığı ve İttihâdın Kemâli (Mârifet ve Hâl Ekseninde İşleyiş): Îsâ (a.s.) ile Yahyâ (a.s.) arasındaki selâm farkı, sâlike Hak'la olan münasebetinde te'vîlden uzak, mutlak bir teslimiyet hâlini telkin eder. "Îsâ (a.s.)ın kendi nefsine olan selâmı ile, Yahyâ (a.s.) üzerine olan Hakk’ın selâmı arasındaki farkı ayn-ı basîretle müşâhede et!" Yahyâ (a.s.)'a Hak'tan gelen selâmın "hüviyyet-i mutlakadan vâki’ olmuş bir hitâb" olması, sâlike Hak'la olan ittihâdın kemâlini idrâk ettirir. Bu selâm, "akāid-i mukayyede erbâbı indinde te'vîle muhtaç değildir." Oysa Îsâ (a.s.)'ın kendi nefsine selâmı, "vücûh-i ilâhiyyeden bir vech-i hâs tarîkiyledir" ve te'vîle muhtaçtır. Bu durum, sâlike Hak'la olan bağında şüphe ve te'vîlden uzak durması, Hak'tan gelen her şeyi mutlak bir teslimiyetle kabul etmesi gerektiğini öğretir. Mârifet ekseninde, sâlikin bu mutlak selâmın mânâsını zevk etmesi ve hâl ekseninde bu teslimiyeti yaşaması hedeflenir.