Kelime-i Zekeriyyâiyye "Kelime-i Zekeriyyâiyye" kitabının merkez teması ve asîl dayanağı nedir?

Kelime-i Zekeriyyâiyye, İbn Arabî'nin Fusûsu'l-Hikem'deki metodolojisine uygun olarak, Zekeriyyâ (a.s.)'ı bir "kelime" olarak görür ve onun nübüvvet hakîkatinde tezâhür eden mârifet sırrını "Hikmet-i Mâlikiyye" olarak takdîm eder. Bu hikmetin temelinde, Hakk'ın "Mâlik" isminin tecellîsi yatar.

Kitap, bu hikmeti açıklarken Zekeriyyâ (a.s.)'ın hayatındaki iki ana olayı merkeze alır:

1. Rahmet Tecellîsi: Zekeriyyâ (a.s.)'ın eşi kısır ve kendisi çok yaşlı olmasına rağmen, Hak'tan "indinden bir velî" (Meryem, 19/5) talebinde bulunması ve bu duanın kabul edilerek Yahyâ (a.s.)'ın bahşedilmesi, Hakk'ın rahmetinin bir zuhûrudur (Kaynak 1). Bu durum, Hakk'ın "Cevâd" isminin ve "rahmet-i âmme-i zâtiyye"sinin bir yansımasıdır. Rahmet, Hakk'ın zâtının muktezâsıdır ve esmânın ilâhî ilimde sübût bulmasına, yani "nefes-i Rahmânî" ile tenfîs edilmesine vesîle olur (Kaynak 1, 5).

2. Gazab/Nıkmet Tecellîsi: Zekeriyyâ (a.s.)'ın küffâr tarafından testere ile şehîd edilmesi, Hakk'ın gazabının bir tezâhürü olarak ele alınır. Ancak bu gazab dahi, Hakk'ın rahmetinin bir parçasıdır; zira "Allâh’ın rahmeti vücûden ve hükmen her şeye vâsi’ oldu; ve muhakkak gazabın vücûdu dahi, Allâh’ın gazaba olan rahmetindendir; binâenaleyh O’nun rahmeti gazabını sebkat eyledi" (Kaynak 1). Bu, Hakk'ın "Mâlik" isminin kudret ve tasarruf yönünü gösterir. Zekeriyyâ (a.s.)'ın bu belâya sabretmesi ve Hakk'tan ref'ini talep etmemesi, onun Mâlik isminin muktezâsına tam teslimiyetini gösterir.

Kitap, bu iki tecellîyi "yevmü'd-dîn" (kıyâmet günü) ile ilişkilendirir. Nasıl ki "yevmü'd-dîn"de Hakk'ın kemâl-i mâlikiyyeti hem rahmet (cennet ehli için) hem de azab (cehennem ehli için) ile zuhûr ediyorsa, Zekeriyyâ (a.s.)'ın vücûdu da bu iki şe'nin zuhûrunda "yevmü'd-dîn menzilesinde" olmuştur. Bu nedenle Hak Teâlâ, "Mâlik-i yevmi'd-dîn" olduğu gibi "Mâlik-i Zekeriyyâ" olarak da tecellî etmiştir (Kaynak 1).

Eserde ayrıca esmâ-i ilâhiyyenin zâta delâleti ve her ismin kendine mahsus bir hakîkati olduğu vurgulanır. Her ne kadar esmâ zât-ı Hakk'a delâlet etse de, her bir ismin kendi hakîkatine ve manasına göre farklı bir tecellîsi vardır. Bu nedenle, sâlikin duâ ederken ihtiyacına uygun isimle niyaz etmesi gerektiği belirtilir (Kaynak 2, 4, 6). Örneğin, hasta olanın "Yâ Şâfî", aç olanın "Yâ Rezzâk" demesi gibi. Bu, Hakk'ın rahmetinin her bir isme nisbetle farklılaşmasını ve her ismin kendi mazharına kendi hakîkatinin îtâ ettiği rahmetle rahmet etmesini gösterir.

Sonuç olarak, Kelime-i Zekeriyyâiyye, Hakk'ın Mâlik isminin rahmet ve gazab tecellîlerini Zekeriyyâ (a.s.)'ın hayatı üzerinden işleyerek, ilâhî mâlikiyetin ve rahmetin her şeyi kuşatıcılığını tasavvufî bir perspektifle ortaya koyar.